(Alle Sampol-artikels, behoudens die van de laatste 6 nummers, worden hier integraal beschikbaar gesteld. Geen overname zonder bronvermelding.)

De Poetin-factor in Rusland

DE MULTIPOLAIRE WERELD

mei 2017
Verpoest Lien
2017

Sinds 2014 lijken de relaties tussen Rusland en het Westen een absoluut dieptepunt bereikt te hebben. De assertieve, openlijk kritische houding ten aanzien van het Westen verontrust velen, zeker sinds sommige eurosceptische en populistische politici in West-Europa dit kritisch discours lijken te delen en over te nemen. Hadden we deze kentering in de internationale positie van Rusland niet moeten zien aankomen? En wat is precies de Poetin-factor in de huidige internationale herpositionering van Rusland?

 

Weinigen hadden bij het aantreden van Vladimir Poetin in 2000 verwacht dat deze technocraat zo snel het gezicht van het nieuwe, krachtige, maar ook assertievere Rusland zou worden. Hij werd door Boris Jeltsin geselecteerd als ‘nieuw’ gezicht, niet besmet door de partijpolitiek, maar ontpopte zich al tijdens zijn eerste ambtstermijn als een ambitieuzere president dan Boris Jeltsin misschien ooit geweest is.

Tijdens zijn overwinningsspeech na zijn verkiezing in maart 2000 haalde Vladimir Poetin meteen drie belangrijke doelstellingen aan: het land economisch uit het slop halen, de Russen weer trots maken om Rus te zijn en de staat versterken. Vladimir Poetin is er na drie ambtstermijnen als president en één als premier grotendeels in geslaagd deze drie ‘actiepunten’ te realiseren.

Het patriottisme in Rusland is sterker aanwezig dan ooit. Het wordt meer dan ooit gesteund van staatswege, tot een actief sturen van het historisch besef toe. In de twee eerste ambtstermijnen van Vladimir Poetin kende de Russische economie (sterk geholpen door de stijgende energieprijzen) een gestage groei. Dit vertaalde zich in een hogere levensstandaard voor de Russen, een hoger loon en hogere pensioenen. Daarnaast werd ook de staat versterkt: door het (her)invoeren van de ‘power vertical’, een verticalisatie van de politiek, en de geleidelijke introductie van de term ‘oepravljaemaja demokratija’, of ‘managed democracy’, door politoloog Vladimir Ryzhkov soms ook wel ‘soevereine democratie’ genoemd. Hieraan werd sinds 2007 een sterke focus op de figuur en vitaliteit van president Poetin gekoppeld. Dat begon, geruggesteund door regelmatige photo-ops, steeds meer de vorm van een personencultus aan te nemen.1

De verticalisatie van de politiek onder Vladimir Poetin vertaalde zich vanaf 2004 ook naar een assertiever buitenlands beleid. Het nationaal belang werd vooropgesteld als belangrijkste uitgangspunt voor samenwerking. Dit assertievere buitenlands beleid leidde tot een graduele verslechtering van de relaties met het Westen.

Ook hier is het contrast met de jaren 1990 groot: waar in de vroege jaren 1990 Rusland, onder minister van Buitenlandse Zaken Andrei Kozyrev, zich enthousiast openstelde voor samenwerking met de EU, de Raad van Europa en zelfs de NAVO, staan de zaken er nu anders voor. Sinds de annexatie van de Krim in 2014 werd het Russische stemrecht in de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa geblokkeerd. Ook de relaties met de NAVO zijn bevroren. Naast de sancties, houdt de EU een ‘no business as usual’ discours aan. Dat betekent dat ook de onderhandelingen over het (zeer verouderde) Partnerschaps- en Samenwerkingsakkoord tussen Rusland en de EU stilliggen. Euromaidan, de massale straatprotesten in Kiev en de uiteindelijke pro-westerse regimewissel bleken de ‘trigger’ die Vladimir Poetin ertoe brachten een nieuwe fase in zijn buitenlands beleid aan te vatten: de annexatie van de Krim en de oorlog in Oost-Oekraïne.

BREUKMOMENTEN

Hoewel de pro-westerse regimewissel in Oekraïne de finale druppel bleek voor Rusland, stellen velen zich de vraag of we niet beter hadden moeten anticiperen op deze nieuwe fase in Ruslands buitenlands beleid. Het is inderdaad zo dat sommigen reeds lang waarschuwden voor de onmogelijke geopolitieke positie van Oekraïne en de onvermijdelijke Russische bezwaren.2

Daarnaast zijn er verschillende breukmomenten te onderscheiden in de oost-westrelaties waarvan de geopolitieke repercussies maar vooral ook de Russische frustraties niet voldoende ingeschat werden door Europese beleidsmakers. We zetten ze op een rijtje.

(..)

 

Lien Verpoest
Directeur Centrum voor Russische Studies (Faculteit Letteren, KU Leuven)

 

Samenleving en politiek, Jaargang 24, 2017, nr.05 (mei), pagina 14 tot 20

Noten
1/ Riabov Oleg & Riabova Tatiana. ‘The Remasculinization of Russia?’ Problems of Post-Communism 61:2(2014): 23-35. Sperling Valerie. ‘The purpose of Putin’s machismo’ Current History (2015): 282-284. Sperling Valerie. ‘Putin’s Macho Personality Cult’ Communist and Post-Communist Studies 49 (2016): 13-23.
2/ Motyl Alexander J. ‘Ukrainian Blues: Yanukovych’s Rise, Democracy’s Fall’ Foreign Affairs 89:4 (2010): 125-136. Kuzio Taras. ‘Strident, Ambiguous and Duplicitous: Ukraine and the 2008 Russia-Georgia War’ Demokratizatsiya 17 (2009): 350-372.

Poetin Vladimir - Rusland - Oekraïne

 

Free business joomla templates
Ontwerp Amsab - Powered by Amsab helpdesk