(Alle Sampol-artikels, behoudens die van de laatste 6 nummers, worden hier integraal beschikbaar gesteld. Geen overname zonder bronvermelding.)

Waarom het loonaandeel belangrijker is dan u dacht

No cover
mei 2017
2017

Uit onderzoek van de OESO blijkt dat het loonaandeel in de belangrijkste economieën de afgelopen twintig jaar stelselmatig is gedaald, omdat de lonen niet langer de productiviteit volgen. Dat klinkt niet onmiddellijk sexy, maar het heeft verregaande gevolgen. Niet enkel voor u en mij, maar ook voor de generaties na ons. Waar hebben we het over wanneer we het over ‘het loonaandeel’ hebben? Adem diep in mocht u schrik hebben van grafieken en cijfers. Ze bijten zelden.

 

WAT VOOR EEN BEEST?

Het loonaandeel valt eenvoudig uit te leggen als ‘dat deel van de economische inkomsten dat naar arbeid gaat’. Stel onze hele economie voor als één grote fabriek. De productie in die fabriek kan maar gebeuren door de samenwerking tussen partijen: arbeid en kapitaal. Werknemers leveren arbeid in de vorm van intellectuele inspanningen en/of fysieke arbeid. De component ‘kapitaal’ staat in voor de productie-infrastructuur: bedrijfsruimtes, machines, IT,... De opbrengsten uit de fabriek - onze economie dus - worden verdeeld tussen de twee partijen. Het deel dat werknemers krijgen, is het ‘loonaandeel’, het andere is logischerwijze het ‘kapitaalaandeel’. 

De ene partij kan in het hele productieproces niet zonder de andere. De krachtverhoudingen tussen arbeid en kapitaal hebben in het verleden geleid tot conflicten, maar ook tot compromissen. Bijna een eeuw aan sociale onrust en oorlog ging voorbij tot het besef doordrong dat de verhouding tussen arbeid en kapitaal essentieel is voor het bewaren van maatschappelijke stabiliteit. De wanverhouding tussen de twee leidde tot de Tweede Wereldoorlog. Een losgeslagen laisser-faire kapitalisme leidde in de jaren 1930 tot een zware economische en sociale crisis. Door de heersende ieder-voor-zich-mentaliteit zochten mensen massaal hun toevlucht tot extremistische en populistische stromingen. De rest is geschiedenis. En al herhaalt geschiedenis zich nooit, ze rijmt al wel eens een keer.

De wil om sociale stabiliteit en vrede te garanderen zorgde net na de Tweede Wereldoorlog tot een ‘sociaal pact’ waarin de principes van de welvaartsstaat werden vastgelegd: de wederzijdse erkenning van werkgevers- en werknemersorganisaties, de aanvaarding van economische ontwikkeling als motor van collectieve vooruitgang én de billijke verdeling van de inkomsten uit die economische ontwikkeling. Dat laatste zou vorm krijgen door de extra inkomsten uit de toename van de productiviteit gelijk te verdelen tussen lonen en winsten. Op die manier vormt de evolutie van het loonaandeel een cruciale bouwsteen in de constructie van de welvaartsstaat. En die functie heeft het nog altijd.

HET LOONAANDEEL KRIMPT

Even een recap: lonen moeten de productiviteit volgen. Wanneer de economie erop vooruitgaat, moeten de vruchten van die vooruitgang gelijk verdeeld worden onder werknemers en werkgevers. Of we riskeren sociale instabiliteit en erger. Het is wat onder de radar van de kranten gebleven, maar uit een recente studie1 van de OESO blijkt dat, wanneer de situatie in vierentwintig ontwikkelde economieën wordt bekeken, de lonen niet langer de productiviteit volgen.

Sinds 1995 steeg de productiviteit in de privésector in vierentwintig onderzochte landen met gemiddeld 30%. Zoals Grafiek 1 aantoont stegen de mediaanlonen gemiddeld slechts met 22%. We nemen de mediaanlonen als referentie omdat gemiddelde lonen door ‘outliers’ te zwaar worden beïnvloed. De niet-marktsector laten we buiten beschouwing omdat productiviteitswinsten daar moeilijker te meten zijn.

Grafiek 1. Het dalen van het loonaandeel en het stijgen van de loonongelijkheid.

(..)

Lars Vande Keybus
Economisch Adviseur Studiedienst Federaal ABVV

Samenleving en politiek, Jaargang 24, 2017, nr.05 (mei), pagina 29 tot 37

Noten
1/ http://dx.doi.org/10.1787/d4764493-en.

loonaandeel - loonkost - loonvorming

 

Free business joomla templates
Ontwerp Amsab - Powered by Amsab helpdesk