Big Tech, Trump en autoritair libertarisme vormen een front tegen Europese regulering. Het is vijf voor twaalf voor onze digitale soevereiniteit.
Versterking van sociale netwerken en van overleg en verbondenheid in buurten, zo zag Microsoft-baas Bill Gates in zijn boek The Road Ahead (1995) ongeziene mogelijkheden voor het groeiende internet midden de jaren 1990. Als student vond ik dat erg fascinerende want futuristische lectuur.
Ondertussen weten we beter. Ook Bill Gates. Zes jaar geleden deelde de ex-Microsoft-voorman op zijn website mee dat hij "verrast [was] hoe sociale netwerken ons zowel bijeenbrengen als tot een meer gepolariseerde context bijdragen". Bovendien had hij niet verwacht dat "zo veel mensen zouden kiezen hun eigen standpunten te verharden". Vandaag schurken de meeste techmagnaten tegen de autoritaire president Donald Trump aan en stellen ze hun hoop op hem om de Europese regulering te vernietigen. Hoe is het zo ver kunnen komen?
Libertariërs aller landen
De technologische revolutie onstond in de jaren 1960 in Silicon Valley, Californië, onder computernerds en hippies. Gesteund door grote defensiebudgetten, ontwikkelden computerspecialisten verbonden aan onder andere Stanford University het internet. Op dezelfde plek waren hippiesubculturen creatief op zoek naar alternatieve samenlevingsvormen. Hun ultieme droom: nieuwe gemeenschappen rond een gedeeld bewustzijn, verbondenheid, zelfexpressie, en vrijheid, ver weg van de traditionele partijpolitieke democratie.
De laatste jaren sloeg de techsector radicaal rechtsaf
Geavanceerde computersystemen creëerden gauw nieuwe realiteiten, los van sociale bewegingen, politiek of staat. Het vertrouwen in technologie en het bedrijfsleven om sociale veranderingen te verwezenlijken, was torenhoog. Lange tijd deelden linkse en rechtse technologen dat vertrouwen. Maar de laatste jaren sloeg de techsector radicaal rechtsaf, met Elon Musk, Marc Andreessen en Peter Thiel als machtige vertegenwoordigers. De techgiganten financierden royaal Trumps campagne en zien in zijn presidentschap een grote kans om nog machtiger te worden.
Van futurisme naar fascisme
Een half jaar voor de herverkiezing van Donald Trump wees De Standaard-journalist Roeland Termote erop dat een groeiende groep techkopstukken een antidemocratische, autoritaire ideologie aanhing. In een uitgebreid overzichtartikel van april 2024 toont hij aan hoe het libertarische anarchokapitalistisme een reactionaire kant kreeg: slimme mannen die het gemaakt hebben, moeten de toekomst bepalen. De rest, zeker zogenaamde experten, moet zwijgen en volgen. Brute macht wordt gecombineerd met utopische visioenen over perfecte mensen die met de technologie één worden. Brave New World in de praktijk. Met zo weinig mogelijk overheid. Elon Musk kreeg met het zogenaamde Department of Government Efficiency (DOGE) niet voor niks gedurende enkele maanden van president Trump een complete vrijgeleide om de staat te ontmantelen, door massaal diensten en ambtenaren te ontslaan.
Zoals steeds in de VS puren ideologen actief filosofische en strategisch-politieke kaders uit. Durfkapitalist en browser-ontwikkelaar Marc Andreessen is zo iemand. Hij publiceerde in 2023 het breed becommentarieerde Techno-optimistisch Manifest: "Wij geloven dat intelligentie op het punt staat een vlucht te nemen die onze capaciteiten naar ongekende hoogten zal tillen. Wij geloven dat artificiële intelligentie onze alchemie is." Andreessen zet zich af tegen academici, tegen socialisten, en tegen alle sociale structuren tussen het individu en economische vooruitgang.
Durfkapitalist Andreessen zet zich af tegen academici, tegen socialisten, en tegen alle sociale structuren
De succesvolle investeerder dweept met de Italiaanse dichter Filippo Tommaso Marinetti, die in 1909 het Het Futuristisch Manifest publiceerde: "Schoonheid bestaat alleen in strijd. Er bestaat geen meesterwerk zonder agressief karakter. Technologie moet een gewelddadige aanval zijn op de krachten van het onbekende, om ze te dwingen te buigen voor de mens." Pittig detail: tien jaar later zou Marinetti voor Benito Mussolini Het Fascistisch manifest schrijven. Een eeuw later zien Andreessen en co in het technologisch fascisme een antwoord op de uitdagingen in een woelige wereld.
Met steun van de staat
De bittere ironie van de huidige situatie is dat het autoritaire libertarisme zonder medewerking van de staat nooit zo sterk zou gestaan hebben. Hoe kon de Amerikaanse overheid het de Big Tech zo makkelijk maken?
Stap 1. Hoe anti-staat de techmagnaten in de Verenigde Staten vandaag ook mogen zijn, grote commerciële successen zoals Palantir, Anduril, Space X, enzovoort, zijn er steeds gekomen door overheidsinvesteringen.
Palantir, Anduril, Space X, zijn er steeds gekomen door overheidsinvesteringen
Stap 2. Een keer dat de techsector fabuleuze groeiresultaten kon voorleggen, weigerde de Amerikaanse overheid de bedrijven te reguleren. Zo lieten de Amerikaanse mededingingsautoriteiten begaan op het vlak van koppelverkopen van programma's en tools. Zo verzaakten de VS onder Barack Obama om een zaak tegen bijna-monopolist Google te beginnen.
Stap 3. Vrijstelling van inhoudelijke monitoring zorgt voor extra winsten. In verschillende golven beloofde Facebook meer en minder in de inhoud van de posts tussen te komen. In de nasleep van de door Trump gewonnen presidentsverkiezingen van 2016 was er verhoogde waakzaamheid voor beïnvloeding van verkiezingen door valse accounts. Ook was er meer oog voor manifeste leugens, zoals Trumps lijn over "de gestolen verkiezing". Maar nog voor het heraantreden van Trump kondigde Mark Zuckerberg aan dat Meta de moderatie zou afbouwen: geen fact-checkers meer, geen garantie op verwijderen van schadelijke inhoud, en afgeslankte moderatieteams, allemaal in de naam van "freedom of expression".
Nog voor het heraantreden van Trump kondigde Zuckerberg aan dat Meta de moderatie zou afbouwen
Stap 4. De snelheid waarmee AI evolueert, is disruptief. De systemen laten steeds meer toe. Controle is zoek. De meest recente rel betrof de seksuele turn van Elon Musks Grok-chatbot. "Ik ben verbijsterd dat een technologieplatform het mogelijk maakt om vrouwen en kinderen digitaal uit te kleden", zei voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen daarover midden januari 2026. "Als zij niet handelen, zullen wij het doen."
De Europese aanpak
Europa had ook hippies, had ook alternatieve woongemeenschappen, maar ons oude continent had geen industrieel-militair complex, noch de durfkapitalisten van Silicon Valley. Bovendien weten we na twee wereldoorlogen waar disruptieve, geweldadige utopieën eindigen. Het resultaat is dat we vandaag de dag compleet afhankelijk zijn van de Amerikaanse Big Tech, zowel individueel als institiutioneel. We hebben onze data en een groot deel van ons leven gaandeweg in de handen van onbetrouwbare en autoritaire narcisten gelegd. Zo vernuftig is de digitale verslaving dat we blind waren voor systematisch misbruik van vertrouwen door de Trumpiaanse techgiganten.
Wat doet de Europese Unie (EU)? In de lijn van het pionierswerk van voormalig Eurocommissaris voor Mededinging Margrethe Vestager, ligt de focus van de EU nog steeds op het krachtig reguleren van de grote aanbieders. De Digital Markets Act (DMA) die sinds 2024 toegepast wordt, wil de competitie tussen digitale spelers bevorderen en eerlijker maken door te beletten dat de grootste spelers misbruik maken van hun positie. De Digital Services Act (DSA) wil online verspreiding van illegale inhoud voorkomen en de grondrechten van gebruikers beschermen. Ook de recentere Artificial Intelligence Act biedt een juridisch kader voor beheerste ontwikkeling van AI binnen de EU.
Het finale doel is de Europese regulering te ontmantelen
En of de Europese Acts werken? Zo kreeg Apple in het kader van de DMA vorig jaar nog een boete van een half miljard euro omdat de techgigant technische en commerciële hinderpalen opwierp voor app-ontwikkelaars die hun producten buiten de Apple-appstore aanbieden. Ook X kreeg in december 2025 een zware boete van 120 miljoen omdat het de transparantievereisten van de DSA niet respecteerde. President Trump reageerde met extra invoertarieven op producten die Amerikaanse techbedrijven benadelen én met exportbeperkingen op Amerikaanse technologie en chips. Eind 2025 legden de VS ook een inreisverbod op aan Europeanen die strijden tegen online desinformatie en voor de regulering van de techsector. Het finale doel is de Europese regulering te ontmantelen. De techreuzen weten waarom ze Trump omarmen.
De EU moet voluit en streng handhaven. Steeds meer experten en opiniemakers zijn het erover eens dat het vijf voor twaalf is. Silicon Valley heeft het hippie-idee dat computersystemen maximale vrijheidsbeleving garanderen helemaal ontmaskerd. Een meer kritische blik op de architectuur van de platformen en de cultuur van hun makers had ons veel vroeger kunnen wakkerschudden. Journalist Franklin Foer, auteur van World Without Mind: "De realiteit van veel socialemediaplatformen is dat achter de gordijnen en achter het idee dat de code alles laat lopen, er wel degelijk iemand zit die aan de knoppen draait, die de code schrijft en de regels bepaalt. Die platformen lijken misschien libertair, maar ze zijn de ultieme autoritaire machines."
Eigen Europese programma's, apps en tools zijn meer dan noodzakelijk
En er is meer nodig dan regulering. Willen we de Europese stabiliteit bewaren en een eigen koers varen, dan zijn eigen Europese programma's, apps en tools meer dan noodzakelijk. Met wat politieke moed, is er hoop voor een betere toekomst!