De zwangerschap van minister Depraetere toont hoe weinig gender-sensitief onze democratie nog is.
In november 2025 kondigde Vlaams minister Melissa Depraetere aan dat ze zwanger is. Dat nieuws zou in een moderne democratie nieuws moeten zijn zoals ander nieuws: fijn, persoonlijk, en verder niet zo heel erg uitzonderlijk. Maar precies dat werd het wel. Niet omdat Depraetere minister is van Wonen en Energie, of omdat ze viceminister-president is, maar omdat er plots een vraag op tafel lag die eigenlijk vrij voor de hand liggend is: wat gebeurt er als een minister zwanger is en bevalt?
Die vraag werd de voorbije dagen pijnlijk concreet. Op 14 januari kondigde Depraetere aan dat ze op doktersadvies met onmiddellijke ingang met zwangerschapsverlof gaat, omdat het risico op vroeggeboorte te groot is. Er komt ook vervanging, maar over die vervanging zal de partij pas later communiceren. Maar net daar wringt het schoentje: die vervanging is reglementair niet voorzien en hangt dus af van ad-hocafspraken en politieke goodwill.
Dit lijkt misschien een detail in een politiek jaar vol begrotingskuren, crisissen en moeilijke geopolitieke dossiers. Maar het is géén detail. Vergelijken we even met de norm voor 'gewone' werknemers. In België is er een strak en helder wettelijk kader rond moederschapsrust met prenataal en postnataal verlof, met daarbij een verplicht deel na de bevalling. Maar bij politici? Daar wordt zwangerschap plots iets dat je oplost met agenda's en vervangers, en dat, zoals Depraetere nu jammer genoeg zelf ondervindt, soms veel sneller en dwingender dan gepland.
Onze politieke instellingen zijn nog altijd gebouwd rond een impliciete norm: altijd beschikbaar, altijd bereikbaar, altijd aanwezig.
Dit brengt ons bij de kern van het verhaal: onze politieke instellingen zijn nog altijd gebouwd rond een impliciete norm: de politicus als permanent beschikbaar, altijd bereikbaar, en, laten we eerlijk zijn, traditioneel ook iemand met een omgeving die onzichtbaar zorgwerk opvangt. Zolang dat de standaard blijft, wordt ouderschap, en zeker moederschap, in de politiek iets dat je regelt in plaats van iets waar onze instellingen zélf verantwoordelijkheid voor dragen. Net daarom is het interessant dat Depraetere's situatie meteen een bredere vraag opent: wat betekent het om onze democratie gender-sensitief te maken?
Internationaal bestaat daar al jaren een taal én instrumentarium voor. De Inter-Parliamentary Union (IPU) spreekt over "gender-sensitive parliaments": parlementen (en breder: politieke instellingen) die zó georganiseerd zijn dat er geen structurele, culturele of praktische barrières zijn voor volwaardige participatie, en die expliciet rekening houden met de realiteit van werk-zorgbalans. EIGE, het European Institute for Gender Equality, ontwikkelde zelfs een tool om die gender-sensitiviteit systematisch te meten en te monitoren. Dit gaat over veel meer dan een kinderopvang in de bijgebouwen van het parlement. Het gaat over regels, procedures en cultuur. Over vergadertijden, verlofstelsels, informele normen ("altijd aanwezig zijn"), en de vraag wie de prijs betaalt als aanwezigheid de maatstaf blijft.
In sommige contexten zie je dat er wel beweging is naar formele oplossingen. In het Verenigd Koninkrijk is er bijvoorbeeld een wettelijk kader gekomen dat ministers toelaat om (betaald) met zwangerschapsverlof te gaan zonder dat ze daarom hun functie moeten opgeven, net om die institutionele absurditeit te doorbreken. In het Britse parlement bestaat bovendien een uitgewerkt systeem van proxy voting voor nieuwe ouders, zodat vertegenwoordiging niet verdwijnt zodra er een baby komt. Ook op EU-niveau is er in 2025 eveneens een duidelijke discussie op gang gekomen over proxy voting voor Europarlementsleden, precies om die spanning tussen een politiek mandaat en zorg minder hypocriet te maken.
Dit is dus geen pleidooi voor een politiek die minder hard werkt. Het is een pleidooi voor een politiek die volwassen genoeg is om te erkennen dat mensen kinderen krijgen, zorgen, herstellen, en dat democratie beter wordt wanneer ze daarop gebouwd is.
Maak het idee van een 'minister in verlof' een normale, juridisch verankerde mogelijkheid.
Wat zou dat concreet kunnen betekenen in Vlaanderen/België? In de eerste plaats: maak het idee van een 'minister in verlof' een normale, juridisch verankerde mogelijkheid. Niet als eenmalige uitzondering die je bij elkaar puzzelt wanneer de media en publieke opinie meekijken, maar als een helder statuut met voorspelbare spelregels: hoeveel weken, vanaf wanneer, wie neemt welke bevoegdheden tijdelijk over en hoe wordt die delegatie formeel vastgelegd.
Daarnaast moeten we ouderschap uit de sfeer van het privé-"probleem" halen en erkennen als iets waar onze instellingen zélf rekening mee horen te houden. Als je dit enkel regelt voor zwangere ministers, maak je van moederschap opnieuw de uitzondering en van vaderschap/meeouderschap de stille norm van blijven doorwerken. Een volwassen regeling is dus breed: ze dekt ook partners, adoptie, co-ouderschap en andere gezinsvormen. Niet omdat iedereen even lang weg moet, maar omdat de boodschap helder moet zijn: zorgen is geen afwijking van het politieke leven, het is onderdeel van het leven, en dus moet ook het politieke werk daarop ontworpen zijn.
Tot slot, maak er geen losse maatregel van die opduikt wanneer het toevallig nodig is, maar veranker dit in een bredere gender-sensitieve audit van regering en parlement. Een structurele oefening dus die in kaart brengt waar de drempels in regels, procedures en politieke cultuur zitten.
We hebben gendergelijkheid te vaak begrepen als cijfers (hoeveel vrouwen?) en te weinig als normen en cultuur (hoe werkt het hier?).
Als Melissa Depraetere's zwangerschap dus iets blootlegt, dan is het wel dit: we hebben gendergelijkheid te vaak begrepen als cijfers (hoeveel vrouwen?) en te weinig als normen en cultuur (hoe werkt het hier?). Een interim-minister kan een praktische oplossing zijn, maar een democratie die gelijkheid ernstig neemt, laat dit niet afhangen van improvisatie en politieke goodwill. We zeggen vaak dat we meer vrouwen in de politiek willen, of meer jonge ouders, of meer divers talent. Zolang we politieke macht echter blijven ontwerpen rond een leven zonder kwetsbaarheid, zonder zorg, zonder herstel, blijven we selecteren op één type: altijd beschikbaar, altijd bereikbaar, altijd aanwezig.