Hoe Kif Kif omgaat met politieke intimidatie

'The most revolutionary thing one can do is always to proclaim loudly what is happening' (Rosa Luxemburg)

Op 13 november 2025 nam de Vlaamse regering haar veelbesproken beslissing over de financiering van het sociaal-cultureel werk. Zes kritische middenveldorganisaties verloren hun financiering of een heel groot deel daarvan, ondanks positieve adviezen van de expertencommissies. De Vlaamse regering verantwoordde deze beslissing, niet via de bepalingen van hun eigen decreet, maar door de geviseerde organisaties te beschuldigen van gewelddadig extremisme. Deze beslissing had niet alleen een impact op de getroffen organisaties, maar ook op andere organisaties die wel nog steeds gefinancierd worden en een kritische rol opnemen, zoals Kif Kif.

In dit stuk beschrijf ik, als coördinator Kif Kif, wat ik zie gebeuren met groepen en mensen rondom mij die geconfronteerd worden met politieke repressie en zelfcensuur, en welke wegen er zijn om op een gezonde manier om te gaan met dit sluipend gif.

Het wegnemen van en opnieuw op zoek gaan naar woorden

Alhoewel het proces naar autoritarisme in Vlaanderen al even bezig is, zorgt elke nieuwe stap, toch minstens heel even, dat onze adem weggenomen wordt. Een eerste reactie is dus verstomming. Daar begint het wegnemen van woorden, omdat de overschreden grens er opnieuw voor zorgt dat je naar woorden moet zoeken voor wat er gebeurd is.

Ik wil taal geven aan wat ik zie gebeuren in een steeds repressiever klimaat

Normaal gezien beperkt mijn schrijven zich tot politieke analyses. Maar sinds 13 november 2025 voel ik dat die niet meer voldoende zijn om te beschrijven wat er gebeurt onder de waterlijn, waar emoties en intermenselijke relaties zich bevinden. In dit stuk wil ik taal geven aan wat ik zie gebeuren bij en tussen mensen die een kritische opdracht te vervullen hebben in een klimaat dat steeds repressiever wordt. Ik doe dus net het omgekeerde van wat intimidatie en zelfcensuur beogen: in plaats van taal af te nemen en te zwijgen, zoek ik nieuwe woorden.

Democratierouw

Kif Kif werd 25 jaar geleden opgericht om een platform te geven aan kritische en antiracistische stemmen. De politieke intimidatie die we recent meemaakten, drukt ons met de neus op de feiten: willen we onze kritische opdracht blijven uitvoeren, dan moeten we er rekening mee houden dat vroeg of laat ook onze subsidies zullen worden stopgezet.

We moeten er rekening mee houden dat vroeg of laat ook onze subsidies zullen worden stopgezet

Dat besef zorgde bij ons voor een nieuwe fase: rouw. Psychologen benoemen dit als collectieve en anticiperende rouw: rouw om wat reeds verloren is (ruimte, veiligheid, legitimiteit) en rouw om wat mogelijk nog verloren zal gaan (het verderzetten van een beweging, beschermen van rechten, het normaliseren van racisme en uitsluiting).

Deze rouw gaat gepaard met morele stress: de spanning tussen spreken en zwijgen, tussen trouw blijven aan waarden en zichzelf, en anderen beschermen tegen reële risico's. Morele stress gaat hier dan in essentie ook over: de voortdurende spanning tussen weten wat (ethisch) noodzakelijk is - racisme benoemen en bestrijden - en tegelijk het gevoel gedwongen te worden dat handelen af te zwakken, te verpakken of te verzwijgen om te kunnen blijven bestaan.

Deze ervaringen worden vaak individueel gedragen, terwijl ze in essentie structureel en collectief zijn. Zonder expliciete ruimte ontstaat een morele spreidstand waarin wat ethisch juist is niet langer vanzelfsprekend kan worden benoemd. Hierdoor dreigt deze druk geïnternaliseerd te worden, met uitputting, vervreemding of zelfcensuur tot gevolg.¹ Het is belangrijk dat deze processen en emoties erkend worden en dat ze een plaats krijgen, zonder dat ze gedepolitiseerd worden.

Het verlies van democratische vrijheden zorgt voor een intens gevoel van verdriet

Er wordt een tijdperk afgesloten, niet alleen voor onze organisatie, maar voor de hele samenleving. Klimaatrouw is ondertussen een gevestigd begrip, maar de term 'democratierouw' levert nog geen duidelijke zoekresultaten op via Google. Toch zorgt het verlies van democratische vrijheden, net als de voltrekking van de klimaatcrisis, voor een intens gevoel van verdriet. Dat verdriet gaat gepaard met onzekerheid. Hoe zal deze autoritaire trend zich doorzetten? Welke zekerheden vallen als volgende weg, en hoe zal dat de toekomst en de vrijheden van de volgende generaties beïnvloeden?

Doorsijpelend wantrouwen

Een regering die zowel de rechtszekerheid met de voeten treedt, en tegelijkertijd leugens aanhaalt om zijn ondemocratische beslissingen te onderbouwen, installeert wantrouwen en onzekerheid. Het volgen van de regels en het halen van de kwaliteitsnormen, is niet langer een garantie dat de overheid je werk blijft financieren. Welke nieuwe regels er dan wel gelden, is onduidelijk. Dit zorgt ervoor dat het enige dat wel duidelijk is, is dat op eender welke moment, en willekeurig, de aanval ingezet kan worden.

Als je niet oplet, verspreidt dit wantrouwen zich verder onder de mensen waar je mee samenwerkt. Want hoe doen we dat dan, als we iets willen schrijven of publiceren dat mogelijk gevoelig ligt? Wie beslist waarover, en moet op welk punt betrokken worden?

Vroeger dacht ik dat mensen die zwegen na intimidatie leden aan een gebrek aan moed

Meteen wordt duidelijk hoe belangrijk het onderlinge vertrouwen is. Het is mooi om te zeggen dat je de missie en visie van je organisatie belangrijker vindt dan tewerkstelling, tot je een beslissing moet nemen die ook de job van jouw collega in de weegschaal legt. Het inkomen waar de kinderen mee opgevoed worden die jij de afgelopen jaren mee zag groot worden. Vroeger dacht ik dat mensen die zwegen na intimidatie leden aan een gebrek aan moed. Nu snap ik dat het ook een vorm van bescherming en zorg voor anderen kan betekenen.

Sluipend gif

De subsidiebeslissing die de Vlaamse regering op 13 november 2025 maakte, had niet alleen gevolgen voor organisaties, maar ook voor de mensen die daar werken en waar wij ook mee samenwerken. Naaste collega's werden niet alleen geconfronteerd met jobverlies, maar ook met levenslange reputatieschade. Gelabeld worden als extremist is niet niks. Het beperkt de persoonlijke, financiële en professionele vrijheid van mensen en hun omgeving. De willekeur die daarmee gepaard gaat, maakt aan iedereen in het middenveld duidelijk: dit had ook jou kunnen overkomen. Een zware vorm van intimidatie.

De willekeur maakt aan iedereen in het middenveld duidelijk: dit had ook jou kunnen overkomen

Om al die redenen ervaar ik zelfcensuur als een sluipend gif. Sluipend, omdat het zich bijna ongemerkt een weg baant in de geesten en in relaties tussen mensen. Gif, omdat het schadelijk is voor het organisme waar het zich toe richt, en ervoor zorgt dat een gezond functioneren ervan in gevaar komt.

Het tegengif: spreken om betekenis te geven en te verbinden

Wat is het tegengif voor zelfcensuur? Bij Kif Kif vinden we het belangrijk om de daarmee gepaard gaande spanningen zo helder mogelijk uit te spreken. In een poging om een weg te vinden in onze machteloosheid laten we ons inspireren door Rosa Luxemburg: 'The most revolutionary thing one can do is to always proclaim loudly what is happening.'

Op die manier kaderen we die spanningen ten eerste als een gevolg van het beleid en het politieke klimaat, in plaats van een individuele of relationele tekortkoming. Vervolgens willen we die transparantie ook bieden aan onze achterban, lezers en de bredere samenleving, waarvan dit artikel een onderdeel is. Op die manier banen we ook een weg voor anderen en diegenen die na ons komen.

Het is van het grootste belang dat Kif Kif en andere organisaties zich niet laten muilkorven

Het is van het grootste belang dat Kif Kif en andere organisaties zich niet (al dan niet ongemerkt) laten muilkorven. Het is beter om als organisatie kritisch te blijven en vervolgens opgedoekt te worden, dan te vervellen tot een vorm van 'gecontroleerde oppositie'. We zijn het aan de vele andere mensen in de antiracistische strijd verplicht om onze visie en missie op de eerste plek te blijven zetten. Het is een illusie om te denken dat wanneer je je stilhoudt uit zelfbehoud, je daadwerkelijk gespaard blijft.

Wanneer we vervolgens kampen met gevoelens van rouw, machteloosheid, uitputting en vervreemding, helpt het om te beseffen dat we niet alleen zijn. Wij zijn deel van een antiracistische strijd die al eeuwen bezig is, en die binnenkort ook nog niet gestreden is. We halen dan ook steun uit de woorden van zij die ons voorgegaan zijn en op dezelfde manier met repressie te maken kregen, zoals de zwarte lesbische feministe Audre Lorde. Zij benadrukt in haar essay The Transformation of Silence into Language and Action (1977) de verbindende functie van spreken onder druk:

'Your silence will not protect you. But for every real word spoken, for every attempt I had ever made to speak those truths for which I am still seeking, I had made contact with other women while we examined the words to fit in a world in which we all believed, bridging our differences.'

EINDNOOT

1. Deze woorden leen ik van psychologe Dominique Mertens.↑