We mogen best wat trotser zijn om wat we al bereikt hebben. En optimistischer over wat we nog gaan bereiken.
Niets is zo efficiënt als een goede karikatuur. Een sterk beeld zegt vaak meer dan duizend woorden, zeker wanneer het ontworpen is om een tegenstander in één oogopslag belachelijk te maken. Het afgelopen jaar was er geen beeld dat Europa zo hardnekkig typeerde als dat van de vastzittende draaidop. Online was er geen ontkomen aan. Steeds opnieuw dook dezelfde vergelijking op: een Chinese robot, een Amerikaanse raket en daarnaast een Europese plastic fles met een vastzittende dop.
Andere variaties gingen nog een stap verder. Zelfs van de schokkende foto van de gearresteerde en geboeide Nicolás Maduro op weg naar de Verenigde Staten verscheen prompt een spotprent: "Europa bekritiseert Maduro's flessendop." De boodschap? Terwijl de wereld in sneltempo evolueert en andere landen met spectaculaire technologieën uitpakken, zou Europa zich verliezen in ridicule regulering.
Minder is makkelijker
Er zijn meer dan voldoende argumenten om aan te tonen dat de vastzittende draaidop gewoon goed beleid is. De plasticvervuiling is sinds de invoering afgenomen, en ook de aanvankelijke frustratie verdwijnt naarmate mensen eraan wennen en producenten met betere oplossingen komen. Maar dat debat leidt ons af van waar het echt over gaat.
Vandaag zijn er, zowel binnen als buiten de Europese Unie, tal van krachten die gebaat zijn bij minder Europa. De Unie staat hun macht in de weg en verdedigt waarden die zij liever zien verdwijnen: democratie, mensenrechten, sociale bescherming en het idee dat samenwerking ons sterker maakt. Voor Vladimir Poetin is de Europese Unie een hinderpaal voor zijn imperialistische ambities. Zonder een sterk Europees blok zouden Oost-Europa, de Westelijke Balkan en de Baltische staten er vandaag heel anders voorstaan.
Voor Poetin is de Europese Unie een hinderpaal voor zijn imperialistische ambities
Ook Donald Trump heeft baat bij een zwakker Europa. Minder Europa is intussen expliciet onderdeel geworden van de Amerikaanse veiligheidsstrategie, al gaat het daarbij minder over veiligheid dan over dollartekens. Dat Poetin, Trump en Xi elkaar vinden in hun wens om morgen minder Europa te zien dan vandaag, zegt veel over het potentieel van dat Europese project. Om dat potentieel te dwarsbomen, zetten autocraten steeds vaker in op desinformatie en hybride oorlogsvoering, met één doel: het vertrouwen van Europeanen in hun eigen Unie ondermijnen en haar zo van binnenuit verzwakken.
Alternatieve feiten
De karikaturen zijn effectief, maar ze raken kant noch wal. Ze maken het beeld belangrijker dan de werkelijkheid. Donald Trump schildert de Verenigde Staten consequent af als de meest fantastische natie op aarde. Tegelijk wordt het land geteisterd door een drugsepidemie, moeten gewone gezinnen meerdere jobs combineren om een woning, een opleiding of medische zorg te kunnen betalen, en sturen ouders hun kinderen naar school met wapens in de boekentas om zich te kunnen verdedigen tegen dolle schutters.
Wie gelooft in de meerwaarde van Europa, mag zich niet neerleggen bij het narratief van Trump
Wie gelooft in de meerwaarde van Europa, mag zich niet neerleggen bij dat narratief. Europa beschikt over een ongeëvenaard sociaal model en beschermt de rechten, vrijheden en gezondheid van haar burgers beter dan eender waar ter wereld. We zijn de grootste geïntegreerde en sterkste markt ter wereld. Voor tachtig landen is de Europese Unie de belangrijkste handelspartner. De Verenigde Staten is dat voor amper twintig landen.
Sociale verschillen
Ook sociaal en maatschappelijk zijn de verschillen scherp. Europeanen leven langer, hebben toegang tot betaalbaar en kwalitatief onderwijs en de beste zorgsystemen ter wereld. Nergens wordt het recht op vrije meningsuiting en privacy beter beschermd. De moordcijfers liggen in Europa drie keer lager dan in de VS. De kindersterfte, het aantal dodelijke verkeersongevallen, arbeidsongevallen en drugsgerelateerde overlijdens liggen er telkens een veelvoud hoger dan bij ons. Elk jaar gaan in de Verenigde Staten een half miljoen gezinnen failliet door medische kosten. Bij ons is dat uitzonderlijk. Zelfs financieel staat Europa sterker dan vaak wordt beweerd: de Amerikaanse overheidsschuld is meer dan dubbel zo groot als de gezamenlijke schuld van alle EU-lidstaten samen. Dat combineren we ook met fantastische innovatieve bedrijven die wereldwijd toonaangevende duurzame technologie ontwikkelen.
Europeanen leven langer, hebben toegang tot betaalbaar onderwijs en de beste zorgsystemen ter wereld
Europa is geen perfect project. Maar het is wél een van de meest geslaagde politieke projecten van de voorbije eeuw. Precies daarom wordt het zo hardnekkig aangevallen en belachelijk gemaakt. Niet omdat het niets betekent, maar omdat het net wél iets betekent. We mogen ons niet laten verlammen door karikaturen, verdeeldheid en defaitisme. Wie vandaag blijft herhalen dat Europa zwak is, onderschat niet alleen wat we zijn, maar ook wat we nog kunnen worden. Het is tijd dat we dat zelf opnieuw durven te geloven.
Dit is een wisselcolumn: Kathleen Van Brempt & Sara Matthieu