Zelden verschijnt een poëziebundel die zo avontuurlijk en grappig is en tegelijk zo veelzeggend over ons handelen als Addertje van Jolanda Kooijmans.
terwijl de passagier aan de andere kant van het gangpad zijn oog op Constant laat vallen
en niemand op de vlieg let
die het huis van Lambik en Jerom binnendringt
niemand behalve Constant
donkere wolken zich samenpakken boven een stad in de verte
is dat Breda al?
rond een merkwaardige babyblauwe streep
is dat de hel?
onze trein een zelfmoordenaar ontwijkt
de wind flink aantrekt
en het loodlijnen regent
uit de donkergrijze wolken
schraapt de passagier aan de andere kant van het gangpad
zijn zwaargeschapen keel
Jolanda Kooijmans
In tijden van oorlogen en internationale politieke hoogspanning, gevoed door wereldleiders die hun macht proberen te handhaven door gorilla-politiek, kunnen we ons afvragen of de samenleving wel morele vooruitgang heeft geboekt. Want dat mag je toch verwachten van democratieën?
De Joods-Amerikaanse filosoof Susan Neiman stelt dat morele vooruitgang geen logische ontwikkeling is, maar een mogelijkheid. Alles hangt af van ons eigen handelen. Een pessimistische houding vindt ze eerder laf: het is gemakkelijk om de hoop te laten varen.
Lezend komen we in een onheilspellend sprookje terecht, dat opvallend veel gelijkenissen met de werkelijkheid vertoont
Niet omdat ze de wereld met haar poëzie probeert te verbeteren, maar omdat ze op een speelse en tegelijkertijd scherpe manier vragen oproept over ons moreel handelen, is de bundel Addertje van de Nederlandse dichter en beeldend kunstenaar Jolanda Kooijmans heel relevant. Wie heeft het nog over de duivel in deze tijd? Precies: deze Jolanda Kooijmans. Maar helemaal niet op een moraliserende manier. Lezend komen we in een onheilspellend sprookje terecht, dat opvallend veel gelijkenissen met de werkelijkheid vertoont. Centraal staat het duivelse Addertje dat haar moeder zoekt. Zit er niet in ieder van ons een Addertje, de slang die volgens het Oud Testament de mens uit het Paradijs verdreef? Dan zijn er nog het meisje Zuus, bang omdat ze de stem van de duivel heeft gehoord, en Bubblebeez, een priester die zijn handen niet kan thuishouden als er kinderen in de buurt zijn. En Constant, de treinreiziger. Lijken we niet het meest op hem, forenzen in het leven?
Want Constant heet voluit Constant de Klos. Toepasselijk voor het gevoel dat hij heeft, zeker wanneer conducteur Gonnie hem op zwartrijden betrapt. Constant steekt zijn tong uit, 'omdat zijn tong nog het enige is dat hij kan bewegen'. De tong staat voor de taal, die een vorm van verzet kan zijn, een manier om jezelf te rechtvaardigen of goed te praten, maar ook een wapen om te manipuleren. Want terwijl 'Constant nog steeds niet toegeeft/ maar wel een fikse boete aan zijn broek heeft hangen/ staren zijn reisgenoten naar buiten/ naar een land dat aan duidelijkheid niets te wensen overlaat', richt Satan aan de overkant zijn aandacht op hem in het bovenstaand fragment. Constant heeft niet in de gaten wie de man, die keurig een ticket gekocht heeft, eigenlijk is. Wie is hier de slechterik: de zwartrijder die Suske en Wiske leest, waarin het altijd goed afloopt, of de baarlijke duivel wiens adem naar vis ruikt? Wat een boeiende complexiteit zit in deze personages.
Wie is hier de slechterik: de zwartrijder die Suske en Wiske leest of de baarlijke duivel wiens adem naar vis ruikt?
Zelden is er bij de bespreking van een gedicht een spoiler alert nodig, maar wel in dit geval. Wie wil weten hoe het afloopt met Constant en zijn medereizigers: lees de hele bundel. Zelden verschijnt een poëziebundel die zo avontuurlijk en grappig is en tegelijk zo veelzeggend over ons handelen als Addertje van Jolanda Kooijmans.
ADDERTJE
Jolanda Kooijmans
Uitgeverij Koppernik, 2025