In het sociale mediatijdperk schuilt een paradox: authenticiteit werkt, tot ze zichtbaar wordt gestuurd.
Onlangs kwam aan het licht dat Conner Rousseau een brand manager onder de arm heeft genomen om zijn ‘mojo’ terug te vinden en hem te herlanceren. De opdracht? Zijn authenticiteit opkrikken. De voorzitter van Vooruit is hiermee uiteraard niet alleen. Denk maar aan de spindoctor van Bart De Wever, de kat Maximus Textoris Pulcher, die ondertussen meer dan 200.000 volgers op Instagram entertaint of de TikTok filmpjes van Jos D’Haese. Echter, zodra een professional wordt ingehuurd om authenticiteit te ontwerpen, werpt dit ongemakkelijke vragen op. Hoe authentiek is authenticiteit wanneer ze strategisch wordt geregisseerd? Kan je authenticiteit überhaupt ‘faken’?
Maar wat bedoelen we eigenlijk wanneer we iemand ‘authentiek’ noemen? In het publieke debat is authenticiteit uitgegroeid tot een containerbegrip dat gretig wordt gebezigd, maar zelden precies wordt ingevuld. In de hedendaagse politieke communicatie verwijst authenticiteit in essentie naar de perceptie dat een politicus ‘zichzelf blijft’: dat er een herkenbare lijn loopt tussen wat iemand gelooft en wie hij is, wat hij of zij zegt, en hoe hij of zij zich presenteert. Authenticiteit is dus geen puur innerlijke eigenschap, maar een waargenomen samenhang tussen persoon en performance.
In een sterk gemediatiseerde digitale omgeving lijkt die zoektocht naar authenticiteit, ook bij politici, belangrijker dan ooit. Academici onderscheiden doorgaans verschillende dimensies. Ordinariness verwijst naar herkenbaarheid en alledaagsheid. Immediacy suggereert spontaniteit en directe, ogenschijnlijk ongescripte communicatie. Intimacy draait om het delen van persoonlijke aspecten en het tonen van kwetsbaarheid. Consistency ten slotte is de verwachting dat iemand doorheen de tijd coherent blijft, dat woorden, overtuigingen en gedrag op elkaar aansluiten. Samen vormen deze elementen de bouwstenen van wat we vandaag politieke authenticiteit noemen.
Toch schuilt hierin een belangrijke nuance. Als authenticiteit betekent dat je trouw blijft aan jezelf, kan ze onmogelijk voor iedereen dezelfde vorm aannemen. Wanneer Rousseau ‘matekes’ zegt, klinkt dat voor velen vanzelfsprekend; uit de mond van Frank Vandenbroucke zou hetzelfde woord geforceerd overkomen. Authenticiteit is dus geen vast kenmerk, maar contextueel en relationeel: ze ontstaat in de wisselwerking tussen politicus, publiek en verwachtingen, en moet via hedendaagse communicatie telkens opnieuw worden waargemaakt. Politici moeten die geloofwaardigheid dus steeds opnieuw verdienen, dag in en dag uit.
Zo belanden we bij de professionalisering van politieke communicatie, die op gespannen voet staat met authenticiteit. Brand managers adviseren politici om bepaalde eigenschappen selectief te benadrukken en versterken zo kenmerken die geloofwaardig zouden aansluiten bij hun bestaande profiel. Authenticiteit wordt daarbij niet uitgevonden, maar geselecteerd, uitvergroot en vertaald naar herkenbare formats en vaak eindeloos herhaald. Sociale media maken dat tegelijk makkelijker en riskanter: ze geven politici ongeziene controle over hun zelfpresentatie, maar duwen hen ook in de logica van influencers, waar de politicus steeds meer als een persoonlijk merk wordt vermarkt.
Sociale media maken authenticiteit tegelijk makkelijker en riskanter
Dat spanningsveld is niet nieuw: politiek is altijd al deels performance geweest, à la guerre comme à la guerre. Wat wél nieuw is, is de intensiteit. Personalisering heeft de klassieke partijlogica naar de achtergrond geduwd, en communicatie draait steeds vaker rond individuen in plaats van ideologieën. Sociale media versnellen dat proces: politici spreken burgers rechtstreeks aan, bouwen permanent aan hun zichtbaarheid en moeten hun ‘authentieke’ zelf voortdurend blijven opvoeren. Precies daar wordt het precair, want in een 24/7-communicatiesamenleving is de afstand tussen zorgvuldig geregisseerde echtheid en ontmaskering bijzonder klein. Wie vandaag nog authentiek is, kan morgen door de mand vallen door een faux pas.
Analyse van De Stemming (2025), verzameld door Jonas Lefevere, Stefaan Walgrave en Jean-Benoît Pilet, toont wel dat kiezers degelijk differentiëren tussen politici wat betreft authenticiteit (FIGUUR). Respondenten beoordeelden daarbij de politicus door wie zij zich het best vertegenwoordigd voelden, wat de gemiddeld hoge scores verklaart. Authenticiteit werd naast andere eigenschappen gemeten, zoals competentie, sympathie, eerlijkheid, en ook binnen dat concept blijken nuances te bestaan. Zo scoort premier De Wever opvallend hoger op het item dat peilt naar standvastigheid van overtuigingen, wat suggereert dat kiezers verschillende dimensies van authenticiteit anders wegen. Globaal genomen worden Hilde Crevits, Tom Van Grieken en Raoul Hedebouw door de eigen achterban als het meest authentiek gepercipieerd, terwijl Alexander De Croo, Conner Rousseau en Vincent Van Peteghem onderaan de ranglijst belanden. Bredere analyse onthult bovendien enkele patronen: vrouwelijke politici worden als authentieker gezien, net als oppositiepolitici, waarbij populistische politici van links als rechts de hoogste scores laten optekenen.
Et alors, kan u nu zeggen? Maar authenticiteit doet er wel degelijk toe. Wie als authentiek wordt gezien, krijgt meer stemmen. Er is meermaals een positief verband tussen beide aangetoond. Maar authenticiteit is zelden doorslaggevend op zichzelf; ideologie, partijlijn en beleidsstandpunten blijven cruciaal. Ze is geen wondermiddel, eerder een versterker, maar kan ook een achilleshiel zijn.
In het sociale mediatijdperk schuilt een paradox: authenticiteit werkt, tot ze zichtbaar wordt gestuurd. Zodra kiezers echtheid als strategie herkennen, slaat ze om in haar tegendeel. Nieuwe technologie en AI vergroten die spanning: politici kunnen zich steeds overtuigender nabij en spontaan tonen, terwijl het publiek tegelijk alerter wordt voor wat geënsceneerd aanvoelt.
Hoe vaker authenticiteit strategisch wordt ingezet, hoe groter de kans op ontmaskering
Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Politici denken dat kiezers authenticiteit verwachten en proberen die doelgericht te ensceneren, maar riskeren precies daardoor hun geloofwaardigheid te ondergraven. Hoe vaker authenticiteit strategisch wordt ingezet, hoe groter de kans op ontmaskering, wat politici net verder van burgers kan doen vervreemden in plaats van aan zich binden. Er zit een fundamentele tegenspraak tussen authentiek zijn en het willen tonen. Dan wordt authenticiteit een techniek, en technieken raken vroeg of laat uitgewerkt.