De dodelijke terreur van ICE in Minneapolis en het burgerprotest lijken zo weggeplukt uit One Battle After Another, straks wellicht de grote winnaar op de Oscars. Waarom weigert regisseur Paul Thomas Anderson de regering-Trump dan openlijk te bekritiseren?
Is kunst per definitie politiek, en moeten kunstenaars zich in het publieke debat uitspreken? Sinds het protest in de Verenigde Staten tegen immigratiepolitie ICE laten die vragen me niet los. De dodelijke terreur van de federale dienst in Minneapolis en het burgerprotest daartegen lijken zo weggeplukt uit de blockbuster One Battle After Another. De film heeft dertig jaar liggen rijpen en is toch verbazingwekkend actueel. De extreemrechtse kolonel Lockjaw, gespeeld door Sean Penn, lijkt als twee druppels water op Greg Bovino, het voormalig gezicht van Trumps agressieve immigratiebeleid. Net zoals Lockjaw in de film bezwijkt tijdens zijn jacht op een groep revolutionairen (spoiler alert!), werd Bovino in real life afgevoerd en gedegradeerd. Life imitates art, zei Oscar Wilde. Maar in dit geval lijkt fictie de werkelijkheid zelfs in te halen.
De film heeft dertig jaar liggen rijpen en is toch verbazingwekkend actueel
One Battle After Another is dan ook terecht genomineerd voor dertien Oscars, en sleepte al vier Golden Globes in de wacht. Behalve een maatschappijkritische aanklacht is de film een visuele parel. Zo wordt de achtervolgingsscène op het einde door critici bestempeld als één van de meest beklijvende in de geschiedenis van de cinema.
En toch zit er me iets dwars. Tijdens de uitreiking van de Golden Globes droegen Hollywoodsterren zoals Mark Ruffalo (The Hulk) en Natasha Lyonne (Orange Is The New Black) kledingspelden met ‘ICE OUT’, uit politiek protest en ter herinnering van de slachtoffers Renée Good en Keith Porter. “Onze president zegt dat de wetten van de wereld niet voor hem gelden en dat we moeten vertrouwen op zijn moraliteit,” zei Ruffalo op de rode loper. “Maar hij hééft geen moraliteit. Ik kan niet doen alsof dit niet gebeurt.”
De cast van One Battle After Another kon dat schijnbaar wel. Acteurs bleven stil, net als regisseur Paul Thomas Anderson. Tijdens zijn speech zei hij niets over de wantoestanden, terwijl het geweld door ICE opvallend lijkt op de migratieraids in Baktan Cross, het fictieve stadje in zijn film. Maar was die gelijkenis wel zijn intentie? De film werd gemaakt vóór de protesten in Minneapolis. Bovendien baseerde Anderson zich op Vineland (1990) van Thomas Pynchon, een roman over echte anti-oorlogsactivisten uit de jaren 1960 en hun latere desillusie. De verhaallijn uit het boek ligt als kalkpapier op de filmplot. Met twee belangrijke verschillen: de film speelt zich af in 2010, en focust op verzet tegen een rechts migratiebeleid. Het voelt als een (toevallige?) persiflage van Trump-Amerika. “Ik denk niet dat we hadden kunnen voorzien hoe dicht het ons zou raken,” zei producer Sarah Murphy, “als een soort weerspiegeling van de situatie rond ras en immigratie in de VS.”
Hollywood verkeert in zwaar weer. Trumps invloed op de sector is aanzienlijk
Anderson zelf lijkt in interviews elke concrete politieke lezing te ontwijken. Uit zakelijke overwegingen? Hollywood verkeert al een tijd in zwaar weer. Trumps invloed op de sector is aanzienlijk. Desondanks is het vreemd dat de maker van een film over tegencultuur en sociale bewegingen ervoor kiest om zich in het echte leven niet uit te spreken. Steven Spielberg zegt dat One Battle After Another qua toon lijkt op Stanley Kubricks Dr. Strangelove. Dat de komedie zo ernstig wordt genomen omdat ze weerspiegelt wat er vandaag gebeurt. Maar terwijl Kubrick met Dr. Strangelove duidelijk een statement maakte tegen nucleaire vernietiging, kon Spielberg niet zeggen welke boodschap Anderson precies wilde brengen.
Die ambiguïteit herken ik in gesprekken over de film. “Ik vind het leuk dat hij alle politieke extremen bespot,” zei mijn broer. “Zowel rechts als links.” Ik was het, zoals gewoonlijk, niet met hem eens – mijn broer en ik zijn politieke tegenpolen. In mijn herinnering was de film vooral een speelse aanklacht tegen xenofobie. De satirische Christmas Adventurers Club, een rijke racistische genootschap, heeft me doen huilen van het lachen. Mijn broer lachte dan weer vooral met de revolutionair Bob Ferguson, vertolkt door Leonardo DiCaprio, die wiet rokend op de zetel ligt en zijn dochter verwaarloost. “Kritiek op idealisten die de wereld willen redden maar hun eigen gezin vergeten,” zei hij.
Is alle kunst politiek? Ik denk van wel
Terug naar mijn beginvraag: is alle kunst politiek? Ik denk van wel. Maar de boodschap hoeft niet eenduidig te zijn – ambiguïteit kan verrijken. In dat geval is extra context van de kunstenaar een meerwaarde. Al zijn de omstandigheden soms zo levensgevaarlijk dat hij zich niet kán uitspreken. Hier is dat echter niet het geval. Anderson heeft als witte, invloedrijke regisseur een comfortabele positie. Moest hij de Trump-regering in interviews openlijk bekritiseren, zou dat zwaar doorwegen. En zou hij tonen dat hij de opgejaagde migranten steunt. Niet alleen als filmmaker, maar ook als mens.
ONE BATTLE AFTER ANOTHER
Paul Thomas Anderson, 2025