Wat Amerikaanse arbeiders op 1 mei ooit afdwongen, hebben Amerikanen zelf nooit volledig binnengehaald. Het is nu aan Europa om de erfenis van Chicago te verdedigen tegen hun president.
Ik schrijf dit stuk terwijl ik naar de prachtige skyline van Boston kijk. Het is hier goed vertoeven. Boston is de stad van de Amerikaanse onafhankelijkheid, van de bevrijding van slaven. Een trotse stad met een hoge levenskwaliteit. Tegelijkertijd voel je dat er het voorbije jaar littekens werden geslagen. Sinds Trump aantrad werden hier in Massachusetts ruim 7.000 mensen opgepakt door de Amerikaanse immigratiedienst ICE. Rechters die zich tegen sommige deportaties hadden verzet, werden de voorbije weken ontslagen. Ook dat voel je.
In voorbereiding van mijn reis moest ik mijn reisverzekering hernieuwen. Als je hier ziek valt, komt je eigen ziekteverzekering niet tussen. Ik had mijn oog laten vallen op een normale polis die kosten tot 500.000 euro dekt. Bij nader onderzoek ben ik voor de VIP-verzekering gegaan. Voor een ingreep met complicaties lopen de kosten al snel op voorbij de 500.000 euro. In de VS is verzekeren tot 1 miljoen, zelfs voor een korte reis, niet overdreven.
Voor een ingreep met complicaties lopen de kosten in de VS al snel op voorbij de 500.000 euro
Die bedragen verklaren waarom Amerikanen voor Trump stemden: onvrede met een systeem waarin ziekte je kan ruïneren. Amerikanen betalen gemiddeld vier keer meer voor merkgeneesmiddelen dan patiënten in gelijkaardige landen. Om op die verzuchting in te spelen lanceerde de Trump-regering in februari TrumpRx.gov, een portaal waar onverzekerde Amerikanen kortingsbonnen kunnen downloaden voor een veertigtal merkmedicijnen. Het principe is simpel: je downloadt een bon en krijgt zo korting bij de apotheek, op voorwaarde dat je geen verzekering hebt die tussenkomt. TrumpRx speelt voornamelijk in op chronische aandoeningen als diabetes, astma en hoog cholesterol.
Voor wie een kankerbehandeling nodig heeft of dialyse moet ondergaan, biedt het portaal geen oplossing. Analisten zijn het er daarom over eens dat de website vooral een communicatiestunt is. Wie de kortingsbonnen wil downloaden, moet eerst door pagina's propaganda scrollen voor hij eindelijk aan zijn bon komt. Het is ook diezelfde president die enkele maanden eerder de One Big Beautiful Bill Act (jawel, die heet zo) had ondertekend, een wet waardoor zo'n 15 miljoen Amerikanen hun ziekteverzekering verliezen. Dat is precies de groep waarvoor TrumpRx bestemd is. Hun verzekeringskaart wordt ingeruild tegen een kortingsbon.
Trump ruilde voor zo'n 15 miljoen Amerikanen hun verzekeringskaart in tegen een kortingsbon
De schuldige voor de hoge Amerikaanse prijzen, zegt Trump, zijn die verrekte, "nastier than China", Europeanen. Bij de ondertekening van zijn Most Favoured Nation-decreet in mei 2025 sprak hij letterlijk over Amerikaanse patiënten die "socialistische gezondheidszorgsystemen in Duitsland en de hele Europese Unie subsidiëren". De Amerikaanse farmalobby nam de retoriek meteen over: prijzen importeren uit "socialistische landen" zou Amerikaanse patiënten tekortdoen. Kortom, om Amerikanen minder te laten betalen, moeten Europeanen meer betalen.
Maar vloeit dat Amerikaanse geld wel naar Europa? Nee. Amerikaanse burgers zijn er al langer van overtuigd dat hun verzekeringspremies niet naar innovatie of zorg gaan, maar naar de winsten van tussenhandelaren. Verzekeraar, apotheek en zorgaanbieder vallen er vaak onder hetzelfde bedrijf, en drie conglomeraten controleren 80% van de markt voor geneesmiddelen op voorschrift. Het zijn die private spelers die bepalen welke patiënten welke geneesmiddelen krijgen, en tegen welke prijs.
In België onderhandelen het RIZIV en de mutualiteiten namens 12 miljoen Belgen met de farmaceutische industrie
In Europa wordt de prijs van een medicijn niet bepaald door een keten van private actoren, maar door de overheid zelf. Big Pharma tegenover Big Government. Het RIZIV en de mutualiteiten onderhandelen namens 12 miljoen Belgen met de farmaceutische industrie. Die overheid heeft de macht om nee te zeggen als de gevraagde prijs van een medicijn te hoog is. Ofwel wordt iets voor iedereen terugbetaald, ofwel voor niemand. Die solidariteit is wat onze prijzen betaalbaar houdt. Het is ook precies wat Trump "socialisme" noemt. (En dat is, wat ons betreft, geen probleem.)
Precies dat solidaire zorgmodel probeert Trump nu via handelstarieven onder druk te zetten. Het VK voelde die druk vorig jaar al. In december sloot Londen een deal met Washington: de prijzen voor nieuwe medicijnen in de NHS gaan met 25% omhoog. In ruil kreeg Londen drie jaar tariefvrijstelling op zijn farma-export. Het VK stond alleen aan die tafel, buiten de EU. Met Frankrijk lukte dezelfde tactiek niet. Trump dreigde met 25% tarieven op de Franse export en 100% op wijn en champagne. Handelsbeleid is echter een Europese bevoegdheid. Het antwoord op die tarieven zou niet uit Parijs komen maar uit Brussel, namens een half miljard Europeanen.
Europa nam de gedachte van Chicago over en bouwde er publieke zorgstelsels mee
1 mei ontstond in de VS. De dag herdenkt de arbeiders die in 1886 werden neergeschoten in Chicago omdat ze een achturige werkdag eisten. De arbeidersbeweging koos de datum als internationaal symbool van wat collectieve actie kan afdwingen, daar waar één mens tegenover een concern machteloos staat. Europa nam die gedachte over en bouwde er publieke zorgstelsels mee. Een verzekeringskaart voor iedereen. In de VS zelf is dat nooit helemaal gelukt: wat Amerikaanse arbeiders op 1 mei ooit afdwongen, hebben Amerikanen zelf nooit volledig binnengehaald. Het is nu aan Europa om de erfenis van Chicago te verdedigen tegen hun president.