Rond schijnbaar onschuldige en nobele bijlessen door tieners, ontstaat een winstgevend bedrijfsmodel waar ook scholen en leerkrachten aan meedoen.
In de laatste twee jaar van mijn middelbaar was ik voorzitter van de Scholierenkoepel. Recent ging ik nog eens door mijn oude schriftjes waar ik mijn voorbereidingen voor gesprekken met beleidsmakers in noteerde. Toen al waarschuwde ik voor de gevaren van bijlessen. Nu, drie jaar later, is de bijles-business groter dan ooit en heeft zich structureel genesteld in ons onderwijs.
Een korte zoektocht op het internet brengt me tot gespecialiseerde websites waar je uit een assortiment aan 'superleraren' kan kiezen. Elk met hun eigen expertise, recensies en een score. Alsof je naar de supermarkt gaat en een leerkracht uit de rayon trekt. Alleen, net als de supermarkt anno 2026, is zo een privéleerkracht niet goedkoop. Voor één uurtje wiskunde of Frans bijschaven, ben je al snel een 30 euro kwijt.
Voor één uurtje wiskunde of Frans bijschaven, ben je al snel een 30 euro kwijt
Met marktplaatsen aan bijles-leerkrachten groeit er een parallel privéonderwijs. Eentje zonder gediplomeerde leraren, zonder leerplannen of zonder inspectie. Het creëert een nieuwe ongelijkheid: zij die bijles kunnen betalen, meer uitleg krijgen en bijgevolg betere punten halen versus zij die achterblijven. Wil je extra ondersteuning? Trek je portefeuille maar open! Nochtans, hadden wij in de grondwet niet afgesproken dat onderwijs kosteloos en toegankelijk moet zijn voor iedereen?
Ik ben niet tegen wat extra buitenschoolse ondersteuning, noch tegen verstandige jongeren die een centje willen bijverdienen. Het zijn schaal en frequentie waarop dit fenomeen groeit, die me zorgen baren. In mijn middelbare school gaven leerkrachten extra uitleg tijdens de middagpauze. Dat warme extra engagement van leerkrachten wordt vandaag vervangen door een structureel verdienmodel. Uit onderzoek van de KU Leuven blijkt dat leerkrachten zélf leerlingen doorsturen naar bijleskantoren en scholen er reclame voor op maken Smartschool. Vaak vanuit de oprechte intentie om leerlingen extra te helpen, maar daarom niet minder problematisch.
Leerkrachten sturen zélf leerlingen door naar bijleskantoren en scholen maken er reclame voor op Smartschool
In een onderwijssysteem waar punten bepalen of je slaagt of niet, is de vermarkting van extra lestijd en oefenkansen niet alleen oneerlijk. Het geeft ook een vertekend beeld. Door de hogere score van enkelingen, gaat het klasgemiddelde omhoog. In realiteit wordt de kloof tussen leerlingen alleen maar groter. Bijles camoufleert de slechte staat van ons onderwijs en de groeiende ongelijkheid. In plaats van structureel te investeren in sterke leerkrachten, ruimte voor differentiatie en voldoende ondersteuning binnen de school, wordt het falen uitbesteed aan de markt.
De minister van Onderwijs, Zuhal Demir (N-VA), verbood scholen twee weken geleden om nog reclame te maken voor betalende bijlessen. Dat is een stap in de juiste richting, maar ruim onvoldoende.
Frankrijk reguleert bijles via erkende aanbieders en corrigeert de ongelijkheid via fiscaliteit
Andere landen tonen dat het anders kan. In Nederland worden scholen aangemoedigd om extra ondersteuning te organiseren in samenwerking met niet-commerciële partners, zodat hulp toegankelijk blijft voor iedereen. Frankrijk reguleert bijles via erkende aanbieders onder kwaliteitscontrole en corrigeert de ongelijkheid via de fiscaliteit. Finland gaat nog verder: daar is gratis remediëring binnen de school de norm en is winst maken op bijles sociaal onaanvaardbaar.
In mijn eigen stad, Leuven, organiseert de stad een sterk uitgebouwde werking van onderwijsbuddy's: vrijwilligers die kinderen en jongeren 'leren leren' en helpen met huiswerk. Al meer dan vijftien jaar zorgen buddy's voor extra ondersteuning. Dat is een duidelijke beleidskeuze voor onderwijs dat écht alle kinderen meeneemt.
Minister Demir moet zélf investeren in een solidair netwerk van bijlessen en lokale initiatieven ondersteunen
Onderwijs is een recht, geen supermarktproduct. Daarom herhaal ik wat ik drie jaar geleden al riep, met mijn notitieboekje in de hand: als we geen onderwijs voor de happy few willen, moet de minister verder gaan. Door zélf te investeren in een solidair netwerk van buitenschoolse bijlessen, en door lokale initiatieven te ondersteunen. Enkel zo beschermen we onze ultieme kansenmachine tegen winstbejag.