De overheid moet volop investeren in AI, net om werknemers te beschermen.
Artificiële intelligentie (AI) wordt vaak voorgesteld als iets dat ons allemaal vooruit zal helpen. Wie vragen stelt, zou tegen vooruitgang zijn. Maar daar gaat het niet om. De échte vraag is: wie profiteert van die vooruitgang? Gaan de voordelen naar werkende mensen of alleen naar een paar techmiljardairs? En moet de overheid dan niet mee op die kar springen en zélf volop investeren in AI?
Winst voor techgiganten, onzekerheid voor werknemers
De helft van de Belgische werknemers gebruiken vandaag AI op het werk. Zeven op de tien werknemers zeggen echter dat er geen duidelijke afspraken zijn. De foute citaten in de speech van Petra De Sutter waren een wake-up call voor ons allemaal. Heel wat werknemers gebruiken ChatGPT en Gemini, zonder die systemen in vraag te stellen. Want wie beslist vandaag hoe AI opereert? Dat zijn de techgiganten die het ontwerpen. AI is niet neutraal. De techgiganten, die AI hier verkopen als dé nieuwe hype, hebben hun eigen agenda. Ze hebben maar één doel voor ogen: winst maken, koste wat kost.
'Slimmer werken' wordt in de praktijk vaak harder werken, met meer controle en minder zekerheid
En dus wordt AI vandaag ook vaak ingezet om kosten te drukken, mensen te volgen, prestaties te meten en controle op het werk te vergroten. 'Slimmer werken' wordt zo in de praktijk voor veel werknemers vaak harder werken met meer controle en minder zekerheid. Met minder menselijkheid ook. De afstand tussen wie beslist en wie het werk doet, wordt elke dag groter. Resultaat: techgiganten en aandeelhouders halen de winst binnen. Werknemers blijven achter met meer werkdruk, meer stress en meer onzekerheid over hun job.
Zal AI dan echt onze jobs afpakken?
Of AI tot massale jobdestructie zal leiden, is nog onduidelijk en voer voor discussie tussen experten. Volgens Financial Times dreigen in de Europese bankensector meer dan 200.000 banen te verdwijnen door AI. Taken worden geautomatiseerd, terwijl veel werknemers op korte termijn geen kans krijgen om mee te schuiven naar nieuwe jobs. De studie van Financial Times is één van vele onderzoeken, met uiteenlopende conclusies.
Volgens Financial Times dreigen in de Europese bankensector meer dan 200.000 banen te verdwijnen door AI
Wat wél zeker is, is dat er regionale en sectorale verschillen zullen zijn en dat het effect op de netto-jobgroei zal afhangen van de politieke keuzes die wij de komende jaren maken. AI komt met risico's, maar biedt ook kansen. Kansen om werknemers net te ondersteunen en onze arbeidsmarkt te katapulteren naar een nieuw tijdperk. Daar moeten we volop op inzetten.
AI kan ook een bondgenoot zijn van werknemers
AI heeft het potentieel om complementair te zijn aan werknemers. Het kan de productiviteit én ook het werkgeluk net verhogen, door repetitieve taken over te nemen, waardoor er meer ruimte vrijkomt voor creatief en innovatief denken. Dit vereist een duidelijk kader waarbinnen AI complementair kan worden toegepast.
Bij softwarebedrijf AFAS in Kontich krijgen werknemers sinds 2025 elke vrijdag vrij, met behoud van loon
Softwarebedrijf AFAS in Kontich bewijst dat het kan. Daar krijgen werknemers sinds 2025 elke vrijdag vrij, met behoud van loon. AI wordt er gebruikt om efficiënter te werken en werknemers te ondersteunen.
De technologie is hetzelfde, het verschil zit in de keuze: hoe zetten we die technologie in? Toch lijkt de dominante ontwikkeling van AI vandaag een ander pad in te slaan. En blijft ook het beleid achter.
De minister van Werk slabakt
Alle betrokken actoren reageren té mak. Sociaal overleg blokkeert. Werkgevers gaan op de rem staan om CAO's aan te passen. De minister van Werk, David Clarinval (MR), verwijst naar de Europese AI-Act en wacht op nieuwe rapporten.
Vakbonden, mutualiteiten en de overheid laten vervangen door AI zoals MR wil, daar passen wij voor
Maar AI wacht niet. Ter plekke blijven trappelen zal ons niet vooruit helpen, minister Clarinval. En het 70-puntenplan voor AI van MR al zeker niet: vakbonden, mutualiteiten en de overheid vervangen door AI, daar passen wij voor. En ja, de Europese AI-Act is een belangrijke stap, maar verre van voldoende. Sinds 2 februari 2025 moeten werkgevers inderdaad zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun werknemers en worden toepassingen met onaanvaardbare risico's verboden. Maar zonder toezicht en handhaving blijven dat loze beloften.
Recent onderzoek van het Instituut voor de Gelijkheid van Mannen en Vrouwen toont aan dat driekwart van de recruiters AI gebruikt voor aanwervingen. Terwijl slechts één op vijf rekening houdt met de Europese AI-Act, die specifieke maatregelen oplegt om discriminatie bij aanwerving via AI te voorkomen.
De overheid moet volop investeren in AI
De kern van het debat is simpel: als techgiganten nu hun gang mogen gaan, herhalen we dezelfde fouten als bij sociale media: winst voor enkelen, schade voor de hele samenleving. Dan regeren techgiganten ook in het Wilde Westen van AI.
Als AI zorgt voor hogere productiviteit, dan moet dat ook iets opleveren voor werknemers
En dus moet de overheid de touwtjes zélf in handen nemen en volop investeren in AI. Om bedrijven hierin te ondersteunen. Met collectieve afspraken, in plaats van vrijblijvende ethische codes. Met collectief overleg, net zoals financiële resultaten besproken worden met een bedrijfsrevisor. En als AI zorgt voor hogere productiviteit, dan moet dat ook iets opleveren voor werknemers: minder werkdruk, meer levenskwaliteit en meer zekerheid voor gewone mensen.
AI is het begin van een nieuw tijdperk. We gaan alleen vooruit, als we AI sturen in het belang van werknemers en de samenleving: om werk aangenamer en haalbaarder te maken.