De puretofication van het studentenleven is geen meme, maar een symptoom. Commerciële logica neemt stilaan de plaats in van studentikoze struggle.
Iets meer dan een jaar geleden begon ik de account @neenee\jaja te volgen op Instagram. Het enige wat de anonieme gebruiker achter het profiel doet, is het reposten van foto’s en video’s waarin Vlamingen – bekend én onbekend – zich zodanig cringe gedragen dat het met een vermelding moet bezegeld worden. Eén van de posts die vandaag tot mijn persoonlijke meme-canon behoren, is een filmpje van een ‘naïeve twintiger dat (sic) een restaurantketen van scratch wil starten’. In een TikTokvriendelijk formaat legt een jonge man, business casual outfit inclusief, ons uit hoe zijn dag er als ondernemer-aspirant in Gent er precies uitziet; enkele interessante scènes passeren de revue. Eén jaar later blijkt de jongeman in zijn opzet geslaagd en beschikt zijn onderneming Pureto over drie populaire filialen, waarvan twee in studentensteden Leuven en Gent. He proved the haters wrong, dus. Toch stel ik mij vragen bij de kern van zijn ambitie: moeten we de puretofication van studentensteden wel verwelkomen?
Laat me beginnen bij Pureto. Met het bedrijf is uiteraard niet méér mis dan met een andere gegentrificeerde startup, maar de casus met het filmpje leent zich uitstekend tot de illustratie van mijn punt. Vooreerst richt het bedrijf zich duidelijk op jongeren. De eigenaars zijn twee jonge twintigers (ook de broer van de jongen in de video werkt in de onderneming) die via reels en TikToks met hun concept – een lepel puree in een modern jasje – regelmatig viraal gaan op sociale media. Daarbij zijn ook de locaties van de verschillende filialen van het bedrijf sprekend. Met twee van de drie filialen in dé twee Vlaamse studentensteden, Gent en Leuven, is duidelijk dat studenten een belangrijk doelpubliek uitmaken. Die smullen trouwens van het concept. Regelmatig zijn bij het filiaal in mijn thuisstad Gent rijen tot buiten te zien. Die puree moet vast geweldig zijn, niet?
Het verdienmodel van Pureto is gebaseerd op één heel specifiek type jongeling
Hier gaan voor mij de alarmbellen af: waarom staan er zo vaak studenten tot buiten aan te schuiven bij Pureto? Een medium bowl kost immers een veelvoud van wat in het gemiddelde studentenrestaurant – vandaag ook al een pak duurder dan vroeger – verkrijgbaar is. Pureto is er dan ook niet voor de gewone student; het verdienmodel is gebaseerd op één heel specifiek type jongeling. Denk daarbij aan studenten die hun intrek in een Upkot- of Xiorgebouw vinden en bij Bavet of Kastaar hun wekelijkse spaghetti naar binnen werken. Wie in een stad als Gent of Leuven thuis is, kan zo enkele andere bedrijven aan dat rijtje toevoegen. Zo blijkt dat Pureto geen geïsoleerde casus, maar wel deel van een breder fenomeen is: de puretofication van het studentenleven.
Puretofication is te danken aan enkele grote private bedrijven die in het leven van adolescenten aan universiteiten en hogescholen een slimme investering zien. Toen ik in 2018 begon met studeren, kende ik verschillende mensen die voor minder dan 200 euro per maand een kot van de UGent huurden. Een spaghetti in het studentenrestaurant De Brug kostte 3,40 euro. Vandaag de dag is diezelfde spaghetti te koop aan 4,55 euro per portie en geeft jouw beurs je niet langer automatisch recht op een verminderde huurprijs. De hogeronderwijsinstellingen worden – zo heet dat in Standaardnederlands – 'kapotbespaard'. Studenten worden naar de private markt gedreven. Het objectief van een marktgerichte aanpak is echter compleet verschillend dan het faciliteren van een leerrijke overgang naar de volwassenheid; jongeren moeten in de eerste plaats vooral veel geld kunnen uitgeven. Die transformatie van een pedagogisch naar een commercieel doel hangt dan ook samen met meer dan één kwalijk gevolg.
Studenten met kapitaal hebben altijd al bestaan, maar private actoren die klassiek door onderwijsinstellingen voorziene diensten als investeringsopportuniteit zien, zijn een recent fenomeen. Het studentenleven is voor een significante groep studenten immers niet langer hetzelfde struggle-achtige overgangsritueel dat het voorheen voor velen betekende. Door hun primaire rol als consument wordt veel frictie door studenten die er het geld voor hebben gewoon weggekocht. Zo ruilen veel studenten uit de hoge middenklasse vandaag de klassieke studentenfiets in voor een elektrisch exemplaar, of gebruiken ze een elektrische step. Hun gedrag overstijgt daarbij het studentikoze. Sterker nog, bij veel adolescenten is sprake van een soort ‘collaboratie met de volwassenheid’, zoals een professor van een vriendin het omschreef. Al van voor ze op de arbeidsmarkt terechtkomen, is ‘corporate’ of ‘old money’ fashion bij veel jongeren in trek. Recent nog kopte VRT NWS dat studenten bewust minder uitgaan, onder andere uit angst voor katers. Het lijkt alsof de hypercontrole van een arbeidsgerelateerde productiviteitscultuur nog voor het behalen van het einddiploma voor veel studenten mee de levensstijl bepaalt. De ooit zo voor deze levensfase kentekenende counter culture lijkt hier ver weg.
De ooit zo voor deze levensfase kentekenende ‘counter culture’ lijkt ver weg
Uiteraard is hiermee niet gezegd dat alle studenten Pureto-studenten zijn (gelukkig); het zijn zoals eerder vermeld voornamelijk studenten uit de hogere middenklasse die geld hebben om eten af te halen bij private restaurants en rond te fietsen met een stalen ros van ettelijke duizenden euro’s. De vraag is echter hoe de totale populatie studenten in de toekomst zal evolueren. De besparingen in het hoger onderwijs, die onderwijsinstellingen meer op hun ‘kerntaken’ en minder op bijvoorbeeld studentenvoorzieningen doen focussen, voorspellen vooral veel goeds voor private bedrijven; die vullen het gecreëerde gat graag op. Ook van de gelekte hervormingsmaatregelen die minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) beoogt, wordt gevreesd dat ze het voor minder rijke jongeren nog moeilijker zullen maken te gaan studeren – wat de ratio Pureto-/‘normale’ studenten dan weer zou verhogen.
Ik denk dat we in de Pureto zitten …