Bert Engelaar

Sinds januari is Bert Engelaar (46) voorzitter van het ABVV. Eerder was hij voorzitter van de Algemene Centrale Brussel Vlaams-Brabant, waar hij het ledenaantal fors opkrikte. Op 1 januari 2025 werd hij algemeen secretaris van het ABVV en nu is hij dus voorzitter. We spreken hem in de aanloop naar de grote nationale betoging op 12 maart. “Ik heb een beetje een vrijdaggevoel, onze telewerkdag,” stelt Bert Engelaar lachend in de grotendeels verlaten gebouwen van het ABVV tijdens de krokusvakantie. Bang voor perceptie is hij duidelijk niet, zelfbewust en energiek des te meer. “Ikzelf ga alleen in de zomer op vakantie. En zelfs dan sta ik niet ‘uit’. Vorige zomer schreef ik op reis mijn boek ‘Kort door de bocht. Over het verdraaien van woorden’.”

Bert Engelaar gaat soms snel voor zijn eigen organisatie. Intern vecht hij tegen oude ABVV-structuren. Extern spreekt hij zich uit over een brede waaier aan thema’s. Uiteraard over sociale thema’s, zoals het een voorzitter van het ABVV betaamt, maar op zijn sociale media evenzeer over voor vakbonden moeilijker thema’s als migratie en antiracisme. Steevast ondertekend met ‘Uw vakbondsvriend met rendement en humor’. Een atypisch profiel dus. Jong naar de normen van een ABVV-voorzitter. Fan van Duvel, voetbal, kleurrijke kostuums en film – in dit gesprek zal hij er een sport van maken te verwijzen naar zijn lievelingsfilms.

“Ik zou graag eens met pensioenminister Jambon of premier De Wever in debat gaan,” verzucht hij. “Ikzelf zeg tegen geen enkele debataanvraag neen, maar zij lijken de boot af te houden. Dat is jammer. Een inhoudelijk debat over het regeerakkoord zou interessant zijn voor de kijker.” Engelaar bokste het ABVV eigenhandig in het politieke gevecht met Arizona. Hij werd daarbij geholpen door de omstandigheden, geeft hij toe. “Het is lang geleden dat een regering zo hard heeft ingehakt op de sociale zekerheid en het arbeidsrecht. Voor mij is dat een ‘cadeau’. Ik breng onze boodschap in mijn eigen stijl en die was algemeen bekend in het ABVV voor ik eraan begon. Ze hebben er deels ook voor gekozen. Na een jaar mag ik zeggen dat dit werkt.”

Is de regering-De Wever voor u echt zo’n trendbreuk?

“Absoluut. De regering-De Croo nam ook maatregelen waar we niet mee akkoord waren, maar toen hadden we bijvoorbeeld met de minister van Werk (Pierre-Yves Dermagne van de PS, wv) wel een rechtstreekse lijn. Deze regering is fundamenteel anders. De beperking van de werkloosheid in de tijd, het opjagen van zieken, het terugschroeven van opzegtermijnen, het opnieuw invoeren van de proefperiode, het versoepelen van de flexibiliteit, het invoeren van de overuren, het omhoogtrekken van de studentenarbeid, … Ik moet De Wever gelijk geven: er in de laatste dertig jaar nooit zo ‘hervormd’. Al noem ik het ‘afgebroken’. Het huidige beleid verlegt de risico’s weg van het collectief en duwt ze richting het individu. Dat betekent: onzekerheid wordt individueler, en bescherming wordt selectiever en strenger.

Dit is The Truman Show van Bart De Wever, nochtans mijn lievelingsfilm: het piekfijne decor zegt ‘modernisering’, ‘activering’ en ‘noodzakelijke sanering’, maar zodra je naar de randjes kijkt, zie je wat het echt betekent voor mensen aan het einde van de maand, voor wie ziek wordt, voor wie in ploegen of nachten werkt, voor wie niet in een perfecte loopbaanlijn past. Die randjes zichtbaar maken, is precies de taak van vakbonden.”

Geeft u eens een voorbeeld van die randjes?

“De beperking van de werkloosheid in de tijd heeft veel van die randjes. Eerst was er het kunstenaarsstatuut, dan de knelpuntberoepen, nu de mantelzorg. Dat was allemaal niet geregeld, maar de beperking van de werkloosheid in de tijd moest er wel absoluut meteen komen.”

Met deze besparingen worden we eindelijk een ‘normaal Noordwest-Europees land’, stelt De Wever.

“Dat is nogal selectief. In die landen is er inderdaad een beperking van de werkloosheid in de tijd, maar bestaat er ook een vermogensbelasting die geld opbrengt en zijn de pensioenen een pak hoger dan bij ons. Maar dat wil De Wever dan weer niet.

Ik heb grote moeite met de manier waarop deze sanering wordt geframed. Dat is weer The Truman Show. ‘We beschermen koopkracht’ is het decor; de afgetopte index het spotlicht dat valt. De realiteit wordt zichtbaar zodra je naar de winkelkar en de energiefactuur kijkt.”

'We beschermen koopkracht’ is het decor van The Truman Show; de afgetopte index het spotlicht dat valt

In een recent rapport van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven staat dat er de volgende jaar weer ruimte is voor loonsverhogingen bovenop de index.

“De dramatische show van de werkgevers is daarmee voorbij. Ze moeten afscheid nemen van de stigmatiserende term ‘loonkosthandicap’, want de jury heeft geoordeeld dat die is weggewerkt. Als er door die afgetopte index nu ruimte vrijkomt, dan moet die gaan naar reële loonstijgingen.”

Wat is uw fundamenteel probleem met Arizona?

“Net als in Pulp Fiction worden de maatregelen verkocht in losse scènes, maar samen vormen ze een totaalplaatje. ‘Langer werken’ klinkt als één zin, één scène. In werkelijkheid is het een montage van factoren: gezondheid, werkdruk, gezin, onregelmatige uren, fysieke belasting. Wie een landingsbaan heeft riskeert vanaf 2027 een lager pensioen, zo blijkt nu. Dat toont dat de montage van Arizona niet klopt.

Dit gaat niet over technische details of een paar procentpunten in een begroting. Dit gaat over een systeemkeuze: wie draagt de risico’s in de samenleving? Wie wordt beschermd wanneer het tegenzit? Bij ziekte, werkloosheid, een zwaar beroep, zorgperiodes, onvoorspelbare uren of een te lage pensioenopbouw?”

Vandaar dus het felle sociaal protest. De vraag is: wat leverde dat tot nu toe op?

“Veel! Actie verandert de politieke prijs van maatregelen. Zoals in V for Vendetta verandert tegenmacht het speelveld. De realiteit is dat syndicale druk wél resultaten oplevert.

Zoals in V for Vendetta verandert tegenmacht het speelveld

Neem de beperking van werkloosheidsuitkeringen in de tijd. Voor ons een zeer problematische maatregel. Via sociale actie konden we correcties afdwingen die het verschil maken. Nu tellen periodes zoals moederschapsrust en tijdelijke werkloosheid wel mee voor werkloosheidsrechten. We konden bij ziekte en arbeidsongevallen zorgen voor verlenging in bepaalde situaties. En de ondersteuning voor lokale besturen kwam na onze druk vroeger.

Ook bij pensioenen heeft sociaal protest bijsturingen afgedwongen. Zo worden periodes van ziekte en invaliditeit nu wel gelijkgesteld voor onderdelen van de pensioenmalus, waardoor het aantal mensen dat gestraft wordt met een derde daalt. Bij vrouwen is de impact nog groter: daar zou eerst 1 op 2 geraakt zijn door de Jambonmalus, maar dat gaat naar 1 op 3. Nog steeds schandalig en veel te veel, maar wel een wezenlijk verschil.”

Vooruit zegt daarover: ‘we hebben de vakbonden niet nodig om te weten dat ziekte moet meetellen bij pensioenen’.

“Tja, ze zetten nochtans wel hun handtekening onder het regeerakkoord. Wat eerst in stilte zou passeren, wordt nu onderwerp van debat, van bijsturing en vertraging, of correctie. Inzake pensioenen hebben we nog andere bijsturingen afgedwongen. Het eerste loopbaanjaar telt opnieuw mee vanaf een minimum aantal dagen, wat belangrijk is voor mensen met een grillige instap op de arbeidsmarkt. Moederschapsrust wordt meegeteld om toegang te krijgen tot vervroegd pensioen, waardoor zorgperiodes niet langer automatisch worden afgestraft. En de timing van bepaalde pensioenmaatregelen schuift op, wat ruimte creëert voor verder debat.

Forrest Gump is een mooie metafoor: een mensenleven is geen rechte lijn

Hier is Forrest Gump een mooie metafoor: een mensenleven is geen rechte lijn. Mensen worden ziek, zorgen, vallen uit, herstarten. Pensioenregels die doen alsof iedereen een perfecte, ononderbroken loopbaan heeft, straffen de realiteit en zeker wanneer ze retroactief ingrijpen op periodes uit het verleden. Met Vooruit hebben we een partner met wie we hierover in gesprek kunnen gaan. Het is jammer dat dit bij de pensioenminister zelf niet mogelijk is.”

U heeft nog geen uitnodiging ontvangen van het kabinet-Jambon?

“Jawel, één keer. Op 14 oktober 2025, de dag van de grote vakbondsmanifestatie, werden we om 16u op het kabinet verwacht. Plots kregen we bericht dat dit ‘door onvoorziene omstandigheden’ niet kon doorgaan en werden we uitgenodigd om 9u ’s morgens. Eén uur voor de start van de betoging! Dat ging natuurlijk niet. We vroegen om te verleggen, maar kregen daarop nooit reactie.

Ook op het vlak van arbeidsmarktbeleid zou ik graag samenkomen met de bevoegde ministers én de sociale partners. Want de beperking van de werkloosheid moest snel worden uitgevoerd, maar op maatregelen rond een passende dienstbetrekking is het nog altijd wachten. Hoe gaan we al die langdurig werklozen effectief aan een job helpen? Laat ons daarover samenzitten. Maar het is blijkbaar niet mogelijk.”

En dus volgt op 12 maart een nieuwe grote nationale betoging?

“Als je geen stem aan tafel krijgt, is sociaal protest meestal de volgende stap. Toen in april 2025 de spoorbonden met de bevoegde minister, Jean-Luc Crucke, rond de tafel zaten, werden alle acties opgeschort om het overleg een kans op slagen te geven. Pas toen dat overleg afsprong, kwamen nieuwe acties. (fijntjes) En toen was de pers daar natuurlijk plots weer.”

“Deze kant van de Wetstraat is een verboden zone. Ik zit hier in alle rust en kalmte,” zei De Wever over de protesten van de vakbonden.

“Ook met hem is helaas geen overleg mogelijk. Het woord ‘sociaal overleg’ staat verschillende keren in het regeerakkoord, maar wordt niet toegepast. Net na de eedaflegging mochten we met de Groep van 10 bij hem op de foto. Dat duurde hoop en al tien minuten.

Ik vond zijn boek Over welvaart teleurstellend. Hij toont er zich fan van het Rijnlandmodel, maar daar spelen vakbonden wel een fundamentele rol. ‘Niet stakers maar makers zullen ons redden’, lees ik daarin. Maar als die makers collectief actie voeren, kampen ze blijkbaar wel met een gebrek aan verantwoordelijkheidszin. De Wever meent dus niet wat hij schrijft. En ook zijn huiswerk als premier is niet gemaakt: straks moet er weer 3 à 4 miljard extra bespaard worden.”

Waar zou u de miljarden halen?

“Er is wel degelijk een alternatief. Ook in het decor van The Truman Show zit een deur. Het gaat niet over ‘meer uitgeven’, maar over het stoppen van lekkages en het herstellen van rechtvaardigheid.

Concreet kan je 500 miljoen besparen wanneer je de RSZ-korting op de eerste aanwerving schrapt; daarvan zeggen ook werkgevers al jaren dat ze niet effectief is en haar doel voorbijgaat. Je kan de blanco Arizona-cheque van 1,5 miljard ‘competitiviteitsenveloppe’ herbekijken, want daar wordt geen enkele aanwerving of investering tegenover gesteld. Je kan nog eens 500 miljoen vinden door het gewaarborgd loon door werkgevers op te trekken naar twee maanden; dat is een besparing voor het RIZIV en een incentive voor werkgevers naar werkbaar en gezond werk. Je kan 1 miljard uitsparen via een eerlijke prijszetting van geneesmiddelen; de Fair Price Calculator van Solidaris toont aan dat de winsten van big pharma niet meer te verantwoorden zijn. Je kan werknemers hun productiviteit uitbetalen via eerlijke loononderhandelingen in plaats van de onnatuurlijke begrenzing door de Wet van ’96; dat zorgt voor 500 miljoen extra inkomsten voor de begroting en tegen 2030 zelfs voor 1 miljard.”

Er is dus een alternatief. En u spreekt daarbij zelfs nog niet over een meerwaardebelasting?

“Precies. Daarvoor stond 500 miljoen ingeschreven in de begroting, maar specialisten zeggen dat we dat niet halen. Trouwens, 7 op 10 Vlamingen wil een vermogensbelasting, maar er wordt enkel een kadaster van sociale rechten opgesteld. Je kan via het KBO-register nochtans perfect een vermogensbelasting uittekenen die wél voor de nodige inkomsten zorgt.

Ook de managementvennootschappen swingen de pan uit. België heeft 5 à 6 keer zoveel vennootschappen als Duitsland, het beloofde land van De Wever. Een groot deel van het hoger kader steekt zijn loon in vennootschappen. Zogezegd omdat de lasten hoog zijn. Het probleem is dat de gewone bediende of arbeider deze systemen niet kan opzetten. Daar zit de ongelijkheid. Eigenlijk willen die kaderleden dus niet meer solidair zijn met het systeem. Sociale zekerheid is nochtans één van de mooiste collectieve systemen die er is.”

Waarom trekken die kaderleden zich terug uit het systeem?

“Ik vergelijk het met Bowling for Columbine, die toont hoe in de VS een klimaat van angst en repressie wordt gecreëerd. Ook de regering-De Wever verkoopt haar beleid met angstframes: ‘we moeten hard zijn tegen misbruik van profiteurs’. ‘We dragen al genoeg bij’. ‘We moeten niet solidair zijn met het profitariaat’. ‘Als iemand extra geld nodig heeft, moet die maar een extra flexi-job doen in het weekend’. Die toon is overal aanwezig.”

Zoals in Bowling for Columbine verkoopt de regering-De Wever haar beleid met angstframes

Wat verwacht u van de nieuwe besparingsronde?

“Ik vrees het ergste. Axel Ronse stelde al dat er nog geld te vinden is in de sociale zekerheid. Van Georges-Louis Bouchez weten we dat hij geen extra belastingen wil. Ik vrees dat ze het geld opnieuw zullen halen bij diegenen die het al moeilijk hebben. Onder noemer van ‘verantwoordelijkheid’ breekt men een sociaal model af. Het is aan de vakbonden om te tonen dat er alternatieven bestaan.”

Zijn er contacten met Vooruit in de aanloop naar die nieuwe besparingsronde?

“De lijnen zijn altijd open geweest. De media herleiden dit vaak tot één scène: ABVV tegen Vooruit. Maar het verhaal is groter: dit gaat over sociale zekerheid, koopkracht, arbeidsmarkt en democratische tegenmacht. Wie enkel één scène uitlicht, mist het geheel. Als het ABVV nu niet reageert, verliest het zijn bestaansreden. Ik weet ook wel dat veel maatregelen er niet komen op vraag van Vooruit. Ze vertegenwoordigen slechts 14%. We wisten dat het moeilijk ging worden en dat we elk soms in een andere hoek van de boksring zouden staan. Maar het is belangrijk dat we in de Gemeenschappelijke Socialistische Actie blijven spreken.”

Volgens Conner Rousseau moet het ABVV opletten dat het niet het studiewerk doet en dat PVDA in het parlement met de eer gaat lopen.

“Dat is een compliment voor onze uitstekende studiedienst. Vooruit en PVDA kunnen maar weinig positiefs over elkaar zeggen, merk ik. Ze zouden dat beter wat meer doen. Op je eigen nieuwjaarsreceptie op elkaar zitten kappen, vind ik triest. Op rechts gebeurt dit veel minder. In de politiek is het een sport om elkaar niets te gunnen. Daarom ook dat ik nooit in de politiek zou kunnen functioneren.”

Is het ABVV geïnfiltreerd door PVDA, zoals we soms horen?

“Mensen van PVDA zijn vaak aanwezig op onze acties, net zoals mensen van Vooruit, Groen en zelfs cd&v. Het is simplistisch om het ABVV op dezelfde lijn te zetten als PVDA. Een aantal medewerkers hier in het gebouw (van het ABVV, wv) staat zelfs op Vooruit-lijsten. Wij zetten onze eigen lijn uit. PVDA mag ons daarin volgen, geen probleem. Dat maakt van mij geen PVDA’er. Ik ben het niet eens met veel van hun standpunten. Hun framing is vaak antipolitiek.”

Wat is de meest onjuiste framing over het ABVV die u wil ontkrachten?

“Dat we alleen werklozen vertegenwoordigen. Terwijl 75% van ons leden werkenden zijn, slechts 10% werklozen en 15% gepensioneerden. We doen wel wat meer dan de werkloosheid uitbetalen: we geven sollicitatietraining, doen aan loopbaanadvies en -begeleiding, organiseren vormingen, vullen belastingbrieven in, geven juridisch advies, … We zijn een organisatie die opgebouwd is uit solidariteit. Iedereen kan bij ons terecht.”

Is het probleem vandaag ook niet dat het sociaal overleg zo stroef loopt?

“De werkgevers zitten momenteel in een zetel. Nochtans is het voor hen belangrijk om tot akkoorden te komen met de werknemers. Werkgeversorganisaties hebben baat bij sociaal overleg. Nu wentelen ze zich in het gemak dat de regering dossiers voor hen oplost. Maar ze zetten zichzelf hiermee buitenspel.

Tegen eind 2026 moeten we samen standpunten innemen rond de Wet van ‘96, de index, de harmonisatie arbeiders-bedienden en andere dossiers. Maar als de regering onderweg constant de spelregels verandert en zelf komt met zoiets als een ‘centenindex’, een indexsprong light, wordt het voor de sociale partners heel moeilijk om tot akkoorden te komen.

De manier waarop de Groep van 10 vandaag werkt, is één van mijn grootste ontgoochelingen sinds ik deze functie bekleed. Jarenlang kon ik in de bouwsector tot moeilijke akkoorden komen. Op dit niveau blijkt dat niet mogelijk. Het is zoals in Indiana Jones and the Last Crusade. Als je uit de verkeerde beker drinkt, word je herleid tot as. Die indruk heb ik nu soms. Vakbonden hebben blijkbaar te lang van de verkeerde beker gedronken. Tijd voor een nieuwe cantus. Schol!”