Brief aan Conner Rousseau

Beste Conner,

Ik voelde de behoefte om deze column te wijden aan een brief aan jou. Want ik zit met een bezorgdheid en jij met de mogelijkheid om daar iets aan te doen.

Het zit namelijk zo: een paar weken geleden was ik te gast op een hogeschool voor een gastles over het OCMW aan derdejaars studenten sociaal werk. Gewapend met een PowerPoint waar ik het vooral over de uitdagingen van het sociaal werk wou hebben, trotseerde ik een kleine groep studenten. Het OCMW blijkt ook bij de moderne student geen al te sexy uitstraling te hebben. En tussen ons gezegd en gezwegen: ik denk dat de huidige politieke beslissingen het beroep ook niet meteen aantrekkelijker zullen maken, maar dat ter zijde.

Met zo'n kleine groep evolueerde de les al gauw in een gesprek waar ik vragen afvuurde op de studenten, maar ze mij soms ook pittige terugkaatsten. Want het waren mondige, kritische en misschien toch ook iets flinksere studenten dan ik had verwacht.

Ik vertelde de studenten dat één van de grootste uitdagingen van een sociaal werker het gebrek aan sociale woningen is. Dat er in feite niets meer demotiverend is dan mensen begeleiden die geen woning vinden, of een woning vinden bij een huisjesmelker, of na aftrek van de huishuur amper iets overhouden waardoor armoede sowieso hun deel is. Dat de huurprijs van een woning soms bepaalt of iemand al dan niet in of uit de armoede zal raken. Meer zelfs dan het vinden van werk. Want wat ben je met een job als je de helft van je loon moet afstaan aan de huisbaas, nietwaar?

Een student vroeg me wat er volgens mij dan moet veranderen. Daarop antwoordde ik: "heel simpel, er moeten meer betaalbare en liefst sociale woningen komen". Trots verwees ik naar ondernemer Theo Vaes zijn pleidooi voor meer sociale woningen en het effect ervan op lange termijn in het doorbreken van kinderarmoede. Ken je zelf Theo Vaes al, Conner? Want indien niet raad ik je aan om dringend contact met hem te leggen.

"Allemaal mooi in theorie," zei de student me. "Maar daar hebben we helaas geen geld voor."

"Allemaal mooi in theorie," zei de student sociaal werk me. "Maar daar hebben we helaas geen geld voor"

Ik moet toegeven dat ik dat antwoord niet zag komen. Er viel een stilte waarin honderden gedachten door mijn hoofd spookten. "Wat als ik hier vanuit mijn overtuiging iets heb verteld dat in de realiteit totaal onmogelijk is?" Maar ook: "Hoe was ik zelf toen ik nog op de schoolbanken van de hogeschool zat?" en "Moeten sociaal werkers vooral idealisten of toch maar realisten zijn?"

Ik besloot met mijn antwoord te vertrekken vanuit wat ik zeker wist. Ik schraapte mijn keel en kaatste de vraag terug: of er dan wel genoeg geld is om armoede onder controle te houden? Want dat is wat we doen: het beheersen. Proberen voorkomen dat het niet erger wordt.

Ik ging verder met mijn betoog. Ik confronteerde de student met het feit dat eigenlijk niemand weet hoeveel het beheersbaar houden van armoede onze samenleving jaarlijks kost. Want het gaat niet enkel over uitkeringen, over extra toeslagen en premies. Het gaat ook over de begeleiding van mensen op al hun levensdomeinen. Het gaat over de impact van armoede op je gezondheid en bijgevolg onze gezondheidszorg. Over het niet behalen van een diploma en de impact ervan op je carrière. Wie de school zonder diploma verlaat, valt vaker terug op een uitkering of ondervindt als werknemer vaker lichamelijke klachten van het zware werk. Gemiddeld vijftien jaar van de hele loopbaan doet die persoon beroep op onze sociale zekerheid. Geen nieuwe cijfers voor jou Conner, vermoed ik. Maar voor de doorsnee burger wel. Ik verwees ook naar de kostprijs van justitie en politie. Want hoe meer mensen dak- en thuisloos zijn of diep in de armoede belanden, hoe groter de kans om af te glijden in de criminaliteit of verslavingen. En zo kon ik nog wel een uurtje doorgaan.

Ik sloot mijn antwoord af met: "Als niemand ons nu exact kan zeggen hoeveel dit alles onze maatschappij allemaal kost, hoe kunnen we dan weten hoeveel het zou opleveren om het anders aan te pakken?"

Of ik hem met mijn tirade op andere gedachten had gebracht, durf ik niet te zeggen. Daarvoor moet ik nog wat meer aan mijn charisma werken of mijn kat Cointreau een prominente rol geven in mijn Instagram stories.

Maar ikzelf heb er in elk geval nog wel even wakker van gelegen. Want de vraag van de student stelt de maatschappelijke teneur op scherp. Als zelfs toekomstig sociaal werkers niet geloven dat het anders kan, neen zelfs moet: waar zijn we dan mee bezig? Of laat me het scherper stellen: waar zijn jullie dan mee bezig?

Als zelfs toekomstig sociaal werkers niet geloven dat het anders kan, neen zelfs moet: waar zijn we dan mee bezig?

"Dat is onbetaalbaar" is trouwens niet enkel een zinnetje dat regelmatig uit de mond van onze premier rolt. Ook jij, Conner, en je collega's bij Vooruit, maken zich er regelmatig schuldig aan. "Om de sociale zekerheid betaalbaar te houden" hoor ik jullie wel eens zeggen. Op zich allemaal waar en ongetwijfeld belangrijk voor de begroting, maar ik hoor het nooit in een inspirerende visie of samenhangend verhaal. Nooit in hoe iets oplossen kan leiden tot iets beters, zoals generatiearmoede bijvoorbeeld.

Ik hoor jullie niet vertellen dat het geld om armoede structureel aan te pakken geen kosten zijn, maar investeringen. Niet enkel in die mensen zelf, maar in de hele maatschappij. En dat investeringen zich op termijn dubbel en dik zullen terugverdienen. Want zo gaat dat met investeringen. En zo houd je de sociale zekerheid, gezondheidszorg en pensioenen betaalbaar zonder al die besparingen die op hun beurt weer leiden tot armoede. En op de vraag wie die investeringen allemaal moet betalen, hebben jullie ook al het eeuwenoude antwoord. En geloof het of niet, maar ook die worden er op termijn ook allemaal beter van.

Dus begin zo'n verhaal te vertellen. Vertel het zelf of desnoods door je hond of een rode pinguïn. Kort voor studenten met een kleine aandachtspanne, langer voor de meerwaardezoekers zoals ik. Een langetermijnvisie over wat nodig is, en niet wat 'niet kan'. Een visie die we al zolang niet meer gezien hebben in de politiek dat je er Vooruit per direct mee onderscheidt van al de rest.