Belgische werknemers gaan 1 op 3 ziektedagen werken, en dat verdient met zoveel langdurig zieken meer beleidsaandacht.
Nieuwe surveygegevens over arbeidskwaliteit in Europa gunnen ons een blik op hoeveel werknemers in België ziek gaan werken.
Sinds minstens 2010 blijft dat aandeel hoog en relatief constant: ongeveer één op twee werknemers is het afgelopen jaar minstens één dag ziek gaan werken. Neem je het aantal door werknemers gerapporteerde ziektedagen samen, dan zien we dat één op drie (33%) ziektedagen de werknemer toch is gaan werken (presenteïsme), en de rest ziek is thuisgebleven (absenteïsme).
Dit veelvuldig voorkomen van presenteïsme dwingt tot een kritische kijk naar claims over absenteïsme door werkgevers en beleidsmakers. Een organisatie zonder cijfers over presenteïsme kan eigenlijk niet veel concluderen over de effectiviteit van hun absenteïsmebeleid. Daalt het absenteïsme in je organisatie met een percentpunt nadat HR zwaait met coaches, controleartsen en snelle contactname, dan is de kans groot dat je gewoon zieke werknemers van absenteïsme naar presenteïsme hebt geduwd.
Meer precair inkomen, meer presenteïsme
Het gemiddeld voorkomen van presenteïsme verhult ook aanzienlijke ongelijkheden. Zo gaan werknemers met een meer precaire huishoudinkomenspositie vaker minstens één dag ziek werken. Maar vooral structureel presenteïsme ligt bij hen aanzienlijk hoger: werknemers met een meer precaire huishoudinkomenspositie hebben één tot meerdere werkweken ziek gepresteerd.
Deze verschillen in presenteïsme zijn het gevolg van een complex samenspel van ongelijkheden. Werknemers met een zwakkere maatschappelijke en inkomenspositie zijn - los van hun werkcontext - vaker ziek en moeten dan ook frequenter de afweging maken tussen ziek gaan werken of thuisblijven. Ze verrichten vaker ziekmakend werk, waardoor naar werk gaan ziekte veroorzaakt of verergert. Een meer precaire inkomenssituatie betekent ook meer financiële druk om toch naar het werk te gaan.
Ziekmakend werk zorgt voor meer ziektedagen
Deze samenhang zien we als we het aantal ziektedagen vergelijken met de mate dat werknemers een precaire huishoudinkomenspositie hebben en/of hun werk een risico voor hun veiligheid of gezondheid vormt.
Werknemers in een zeer precaire inkomenssituatie hebben gemiddeld zo'n 36 ziektedagen per jaar, waarvan ongeveer de helft gewerkt
Werknemers die gemakkelijk financieel rondkomen en werken in een job die geen risico vormt, hebben gemiddeld zo'n 6 ziektedagen waarvan ze op 2 ziektedagen toch zijn gaan werken. Aan het ander uiterste hebben werknemers in een zeer precaire inkomenssituatie en met gevaarlijk werk voor hun gezondheid, gemiddeld zo'n 36 ziektedagen per jaar waarvan ongeveer de helft gewerkt en de helft ziek thuis thuisgebleven.
Het toont hoe de combinatie van een zwakkere maatschappelijke positie en gezondheidsrisico's op de werkplek leidt tot meer ziektedagen. Een deel van die ziektedagen zal de werknemer thuis (kunnen) blijven, een deel zal hij of zij (moeten) gaan werken.
In regio's met een hogere werkloosheidsgraad is er meer presenteïsme
Of het een dag ziek thuis of op werk wordt, hangt af van de individuele situatie en werkplekfactoren, evenals van de bredere arbeidscontext. Zo ligt in regio's met een hogere werkloosheidsgraad ook het presenteïsme hoger. Dit is vooral het geval onder werknemers met een zwakkere arbeidsmarktpositie en dus vrees voor ontslag als ze ziek zouden thuisblijven, zoals diegenen met een lager inkomen of korter geschoolden.
Dit complex samenspel van ongelijkheden en een zekere mate van communicerende vaten tussen presenteïsme en absenteïsme, illustreert hoe een enge blik op het louter verminderen van absenteïsme contraproductief werkt. Ziekmakend werk zorgt voor meer ziektedagen, zeker voor precaire werknemers. Negeer je de oorzaak dan zal het absenteïsme ook niet dalen, of - onder de druk om lagere absenteïsmecijfers te rapporteren - veranderen in presenteïsme.
Van ziek gaan werken naar langdurige ziekte
Het gebrek aan aandacht voor dit veelvuldige presenteïsme is extra verbazend omdat de negatieve gevolgen behoorlijk zijn gedocumenteerd. Vanaf dat werknemers meer dan een of twee dagen per week ziek gaan werken, beginnen de langetermijngevolgen meetbaar te worden en op te lopen met meer structureel presenteïsme als gevolg.
De regering schiet zich met maatregelen tegen absenteïsme in eigen voet
Zo gaat de kans gevoelig omhoog om een jaar later andere aandoeningen te hebben ontwikkeld zoals depressie, in slechtere gezondheid te verkeren, en om kort- of langdurig afwezig te zijn wegens ziekte. Op langere termijn hebben werknemers die ziek gaan werken ook een aanzienlijk hogere kans om eerder de arbeidsmarkt te verlaten naar een uitkeringsstelsel of pensioen.
Het is duidelijk dat met de verschillende maatregelen voor het terugdringen van (langdurig) absenteïsme de regering zich op termijn in de voet dreigt te schieten. Strengere controles en sancties, druk op artsen, verplicht 'actief afwezigheidbeleid' in bedrijven: de kans is groot dat dit ook de druk verhoogt om ziek te gaan werken, en dus later langdurig ziek uit te vallen.