Er lijkt wel degelijk een WK-effect te bestaan: als de Rode Duivels goed presteren, zouden Vlamingen positiever kijken naar Walen.
Een stuk over voetbal in uw geliefde blad SamPol? Sinds het nummer van deze maand, met als cover 'Boycot het MAGA WK', kan het. En terecht, als je het mij vraagt. Niet alleen is voetbal een massa-industrie, het is ook verworden tot een efficiënt instrument voor populisten en andere politici van bedenkelijk allooi.
Zo was Silvio Berlusconi, naast drievoudig Italiaans premier, ook lange tijd voorzitter van AC Milan. Hij gebruikte voetbal om zijn winnaarsimago te cultiveren. Berlusconi's partij, Forza Italia, verwijst niet toevallig naar een Italiaans supporterslied. Als zijn partij het in de peilingen wat minder deed, trok Berlusconi graag de geldbeugel open om een superster naar de Italiaanse voetbalcompetitie te lokken, om nadien weer een eclatante verkiezingsoverwinning te boeken. Dit voetbalpopulisme krijgt straks allicht navolging wanneer Donald Trump - grootste 'vredesduif' van de FIFA - het WK kaapt om zijn populariteit op te krikken.
Van dat WK gesproken: voetbal is ook relevant als voornaamste exportproduct van België. Tijdens mijn vakanties door Azië bleken Kevin "Debrojne" en Thibaut "Ko-urtojs" zowat het enige bewijs van ons obscure nationale bestaan. Wanneer ik daarna mijn best deed om de unieke culturele en politieke kenmerken van België uit te leggen, werd ik vaak gepareerd met meer prangende sportvragen. Of ik dan niet elke zondagavond op een voetbaltribune sta te verkleumen? En of ik geen gesigneerd truitje van Eden Hazard kon regelen?
Voor Belgen zorgt het WK ook voor een opstoot aan nationale trots. Met onze logge straatstructuur, communautair gekibbel en Eurovisiesongfestivalinzendingen kunnen we weinig prestige vergaren, maar met onze Rode Duivels lukt dat wel. Als Lukaku straks een hattrick binnentrapt, kennen we de Brabançonne van buiten en zijn de Walen onze beste vrienden. Geen haar op ons hoofd dat er aan denkt om met een eigen Vlaamse nationale voetbalploeg - zoals Vlaams Belang ooit in een resolutie voorstelde in het Vlaamse Parlement - naar het WK te trekken, toch?
Geen haar op ons hoofd dat er aan denkt om met een eigen Vlaamse nationale voetbalploeg naar het WK te trekken, toch?
Tijdens een WK worden veel Vlamingen daarom even Belg ad interim. Die kortstondige identitaire opstoot blijkt ook uit postelectoraal onderzoek. In België beschikken we over één dataset die werd verzameld tijdens een WK, de RepResent-data uit 2014. Die zomer schopten de Rode Duivels het in Brazilië tot de kwartfinale, waar ze na een verdienstelijke wedstrijd door Argentinië werden uitgeschakeld. Omdat de surveyantwoorden gedurende een maand lang werden gemeten, kunnen we dagelijkse schommelingen in de antwoorden analyseren. Zo kan worden nagegaan of de gevoelens van Vlamingen ten opzichte van Walen veranderden in de aanloop naar een WK-wedstrijd. Omdat de dataverzameling stopte op 1 juli 2014 (de dag van de 2-1 overwinning tegen de VS in de achtste finales), kunnen we wel enkel de periode voor en tijdens het WK vergelijken - en dus niet of gevoelens na de uitschakeling weer afnemen. Ook niet onbelangrijk is dat de Duivels al hun wedstrijden tijdens de dataverzameling wonnen, wat een mogelijk negatief effect van een verlies kan verhullen.
Uit deze analyse blijkt daadwerkelijk een 'WK-effect'. Een eenvoudig verklaringsmodel toont aan dat Vlamingen significant positiever naar Walen kijken naarmate de data dichter bij een WK-wedstrijd is opgemeten. Concreet betekent dit dat de verwachte score voor gevoelens tegenover Walen stijgt van 5,79 op 10 - gemeten 22 dagen vóór een wedstrijd - tot 6,27 op de dag van de match (FIGUUR 1). Dat komt neer op een toename van ongeveer 8,29%.
Vlamingen kijken significant positiever naar Walen naarmate de data dichter bij een WK-wedstrijd is opgemeten
Opvallend is ook dat dit effect zich niet veralgemeent naar andere groepen. Zoals de rechterzijde van FIGUUR 1 illustreert, bleven gevoelens tegenover Nederlanders of Marokkanen tijdens het WK stabiel. Het verbindende effect van de Rode Duivels lijkt dus enkel de band tussen Vlamingen en Walen te versterken, en niet noodzakelijk die met andere groepen. Eveneens opvallend is de grootte van het effect, dat op 22 dagen tijd van vergelijkbare grootte is als het (weliswaar negatieve) effect van een stem op N-VA.
Het blijft wel belangrijk om deze resultaten met de nodige reserve te interpreteren. Het vastgestelde effect kan namelijk net zo goed het gevolg zijn van gebeurtenissen die losstaan van het WK. Toch komt dit verband niet helemaal uit de lucht vallen: vergelijkbare studies hebben aangetoond dat deelname aan de Wereldbeker etnisch-culturele conflicten kan doen vervagen en nationalisme kan aanwakkeren.
Of we straks positiever naar Walen kijken, hangt trouwens ook af van de prestaties van de Duivels. Uit eerder onderzoek weten we dat nationale trots bij een vroege WK-uitschakeling net vermindert. De komende maanden wordt het dus weer tous ensemble - of dan toch zolang de score meezit.